MIA KAI ENIAIA ΥΓΕΙΑ – One Health

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι διανύουμε περίοδο κρίσης με οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις. Όμως  μεταξύ των δυσκολιών και των προκλήσεων που συναντά η σύγχρονη κοινωνία, υπάρχουν και άλλα εξίσου σημαντικά προβλήματα που, αν και μας αφορούν άμεσα ίσως δεν τα συνειδητοποιούμε και δεν τους δίνουμε την απαιτούμενη προσοχή. Τα προβλήματα αυτά αφορούν την επίδραση του περιβάλλοντος στην υγεία και είναι η χημική ρύπανση, η ατμοσφαιρική ρύπανση, η ακτινοβολία, η κλιματική αλλαγή, οι ζωοανθρωπονόσοι, οι διατροφικοί κίνδυνοι, και όλοι εκείνοι οι διατροφικοί παράγοντες που συνδέονται με πλήθος προβλημάτων υγείας όπως καρδιοαναπνευστικές παθήσεις, λοιμώξεις, επιδημίες, αναπαραγωγικές διαταραχές, υπογονιμότητα και διάφοροι τύποι καρκίνου.

Οι επιπτώσεις του περιβάλλοντος στην υγεία αφορούν όλον τον πληθυσμό αλλά οι ευαίσθητες ομάδες όπως τα βρέφη, τα παιδιά, οι υπερήλικες και οι έγκυες γυναίκες διατρέχουν το μεγαλύτερο κίνδυνο.   Προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα της επίπτωσης του περιβάλλοντος στην υγεία, είναι περισσότερο από ποτέ αναγκαία η ανάπτυξη μιας στρατηγικής δημόσιας υγείας που να βασίζεται στην άμεση συνεργασία και διασύνδεση μεταξύ γιατρών, κτηνιάτρων αλλά και ειδικών επιστημόνων περιβαλλοντικής υγείας. Απαιτείται διεπιστημονική προσέγγιση, η οποία είναι και η μοναδική σωστή προσέγγιση, μιας και η υγεία των ανθρώπων επηρεάζεται από το περιβάλλον, αλλά και την υγεία των ζώων.

Χαρακτηριστικό παράδειγμα που αποδεικνύει ότι η υγεία είναι «Μία και Ενιαία» αποτελούν οι ζωοανθρωπονόσοι, τα νοσήματα δηλαδή που μεταδίδονται είτε άμεσα είτε έμμεσα, με τα τρόφιμα ζωικής προέλευσης και από το μολυσμένο από τα ζώα περιβάλλον.  Οι κίνδυνοι αφορούν σε μεγάλο βαθμό και την Ελλάδα λόγω της ενασχόλησης μεγάλου μέρους του πληθυσμού με την κτηνοτροφία αλλά και λόγω της κλιματικής αλλαγής που συνεπάγεται την αύξηση της παγκόσμιας θερμοκρασίας και αντίστοιχα του πληθυσμού των κουνουπιών και των ασθενειών που μεταφέρουν. Παραδείγματα ζωοανθρωπονόσων που συναντώνται στην Ελλάδα με τη μεγαλύτερη συχνότητα και μεταδίδονται άμεσα από τα ζώα στον άνθρωπο είναι η βρουκέλλωση, η λεπτοσπείρωση, η λύσσα, ο ιός Hanta, η Εχινοκοκκίαση, η Γρίπη των πτηνών, ο Ιός του Δυτικού Νείλου, η ελονοσία και η λεϊσμανίαση, η σαλμονέλλωση, η καμπυλοβακτηρίωση, η λιστερίωση.

Η ιδέα της «Μίας και Ενιαίας Υγείας»  («One Health») είναι  αυτή ακριβώς η ιδέα που στοχεύει στη βελτίωση της υγείας όλων των ζωντανών οργανισμών του πλανήτη.  Είναι μια καινοτόμος ιδέα, μια στρατηγική που απαιτεί ευαισθητοποίηση, διεπιστημονική συνεργασία, όχι μόνο σε τοπικό ή εθνικό επίπεδο, αλλά και σε παγκόσμια κλίμακα.  Επιστήμονες από διαφορετικούς επιστημονικούς κλάδους θα πρέπει να συνεργαστούν και να μοιραστούν τις γνώσεις τους με σκοπό την προστασία των ανθρώπων, των ζώων, και του φυσικού περιβάλλοντος.  Πρόκειται για μια διεθνή στρατηγική που παρέχει στις τρέχουσες και στις μελλοντικές γενιές γνώσεις και δεξιότητες για την αντιμετώπιση των αρνητικών επιπτώσεων μιας μεγάλης ποικιλίας ασθενειών, όπως  αυτές προκύπτουν και από την κλιματική αλλαγή.  Στοχεύει στη βελτίωση της υγειονομικής περίθαλψης, στη μείωση της ευπάθειας σε μολυσματικές ασθένειες, στη βελτίωση της σωματικής, αλλά και της ψυχικής υγείας των ανθρώπων και στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, του οποίου η σχέση με την υγεία του ανθρώπου και των ζώων δεν αμφισβητείται.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει αναγνωρίσει τη σπουδαιότητα της Μίας και Ενιαίας Υγείας και το ίδιο έχει συμβεί και με το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Ασθενειών των ΗΠΑ αλλά και την Παγκόσμια Τράπεζα η οποία μελετά την αποτελεσματικότητα της μείωσης του κόστους για την παγκόσμια υγεία μέσω της εφαρμογής της «Μίας και Ενιαίας Υγείας».   Η στρατηγική της One Υγείας προωθείται από τους επιστήμονες σε πολλές χώρες και υποστηρίζεται από εξέχοντες οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένων του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, της Διεθνούς Οργάνωσης Τροφίμων και Γεωργίας, του Παγκόσμιου Οργανισμού για την Υγεία των Ζών, της Διεθνούς Ομοσπονδίας για την Υγεία των Ζώων, της Παγκόσμιας Συμμαχίας για τον έλεγχο της Λύσσας και πολλών κέντρων σε όλο τον κόσμο όπως το Κέντρο «Οne Health» του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας.

Στην Ελλάδα το Πρόγραμμα Μεταπτυχιακών Σπουδών «Περιβάλλον και Υγεία. Διαχείριση Περιβαλλοντικών Θεμάτων με Επιπτώσεις στην Υγεία» της Ιατρικής Σχολής  του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών συνεργάζεται με το One Health Sweden με κύριο εταίρο το Πανεπιστήμιο της Uppsala. Πρόκειται για μια συνεργασία ερευνητών με ενδιαφέρον σε ζωοανθρωπονόσους και στην αντοχή στα αντιβιοτικά. Η One Health  Sweden είναι ένας σύνδεσμος μεταξύ πανεπιστημίων και κυβερνητικών οργανισμών που επιθυμούν να συμβάλουν σε μια βιώσιμη επιστημονική βάση δεδομένων όπου κτηνίατροι, γιατροί, μοριακοί βιολόγοι, οικολόγοι, χημικοί περιβάλλοντος κλπ μπορούν να αλληλεπιδρούν και να δημιουργήσουν συνέργειες.

Αυτή η επικοινωνία μεταξύ επιστημόνων διαφορετικών ειδικοτήτων και η διεπιστημονική συνεργασία θα επιταχύνουν την έρευνα και θα αυξήσουν την αποτελεσματικότητα του συστήματος της δημόσιας υγείας.  Στο σημείο αυτό, πρέπει να αναφερθεί ότι οι πρόσφατες κρίσεις υγείας απέδειξαν ότι η επικοινωνία μεταξύ γιατρών και πολιτών διεθνώς παραμένει μεγάλη πρόκληση, καθώς χρειάζεται προσαρμογή στην παγκοσμιοποιημένη περιβαλλοντική υγεία δεδομένου ότι υπάρχει αβεβαιότητα νόσησης σε παγκόσμιο επίπεδο, ακόμα κι αν μια κρίση έχει ξεσπάσει τοπικά.  Επιπλέον, πρέπει να σημειωθεί και ότι η στρατηγική της «Μίας και Ενιαίας Υγείας» είναι πλήρως συμβατή με τις ανάγκες της βιώσιμης ανάπτυξης, μιας και συμβάλλει και στην προστασία της υγείας των επόμενων γενεών.

Θεόφιλος Ρόζεμπεργκ, Αν. Καθηγητής Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών, Πρόεδρο ΚΕΕΛΠΝΟ

Π. Νικολοπούλου-Σταμάτη, Καθηγήτρια Ιατρικής Σχολής Πανεπιστημίου Αθηνών,
Επιστημονική Υπεύθυνη του ΠΜΣ: «Περιβάλλον και Υγεία. Διαχείριση Περιβαλλοντικών Θεμάτων με Επιπτώσεις στην Υγεία»