Κοινή Δράση JA-01-2016 «Ποιότητα της πρόληψης HIV/AIDS/STI, της Ηπατίτιδας και της Φυματίωσης και σύνδεση με την φροντίδα υγείας» 3ο Πρόγραμμα Δράσης της ΕΕ στον τομέα της Υγείας (2014-2020)

Η HIV λοίμωξη αποτελεί, ως γνωστό, ένα σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας, τόσο στην Ελλάδα όσο και σε παγκόσμια κλίμακα. Η ιδιότητα του HIV να μεταλλάσσεται ταχύτατα ως ρετροϊός, έχει ως αποτέλεσμα η αντιμετώπιση και η θεραπεία της HIV λοίμωξης να μην είναι εύκολη. Ωστόσο, σήμερα θεωρείται χρόνια νόσος, υπό την προϋπόθεση ότι οι ασθενείς λαμβάνουν συστηματικά τη θεραπεία τους. Η έγκαιρη χορήγηση συνδυασμού αντιρετροϊκών φαρμάκων υψηλής δραστικότητας (Highly Active Antiretroviral Therapy – HAART) επιβραδύνει σημαντικά την εξέλιξη του νοσήματος, και σύμφωνα με τις πρόσφατες οδηγίες συστήνεται αμέσως μετά τη διάγνωση.

Το Γραφείο HIV λοίμωξης & ΣΜΝ του ΚΕ.ΕΛ.Π.ΝΟ. επιτηρεί επιδημιολογικά την HIV/AIDS λοίμωξη μέσω του συστήματος υποχρεωτικής δήλωσης. Παράλληλα, με τη συμμετοχή σε δράσεις προσβλέπει στην καλύτερη επιτήρηση και αντιμετώπιση του νοσήματος, συμβάλλοντας στην χάραξη εθνικής στρατηγικής για την πρόληψη της μετάδοσης του HIV, την προστασία και την προαγωγή της Δημόσιας Υγείας. Στο πλαίσιο του Τρίτου Προγράμματος Υγείας 2014 – 2020, το ΚΕΕΛΠΝΟ συμμετέχει στην υλοποίηση της Κοινής Δράσης «Ποιότητα της πρόληψης HIV/AIDS/STI, της Ηπατίτιδας και της Φυματίωσης καθώς και σύνδεση με την φροντίδα υγείας» του Ετήσιου Προγράμματος Εργασίας 2016.

Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα υγείας παρέχει στήριξη στα κράτη-μέλη, σε τομείς προτεραιότητας, έχοντας ως στόχο την προστασία και τη βελτίωση της υγείας των πολιτών καθώς και την ανάπτυξη αποδοτικών και βιώσιμων συστημάτων υγειονομικής περίθαλψης. Ειδικότερα, για τη συγκεκριμένη Κοινή δράση στην οποία συμμετέχουμε, αποτελεί στόχος η στήριξη των αποτελεσματικών προγραμμάτων και η προώθηση καινοτόμων παρεμβάσεων, οι οποίες θα αξιολογηθούν για την αποτελεσματικότητά τους, με σκοπό την αντιμετώπιση μεταδοτικών νόσων, όπως είναι το HIV/AIDS, τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ), η ιογενής ηπατίτιδα (B και C) και η φυματίωση, καθώς και η βελτίωση των παρεχόμενων υπηρεσιών για τα συγκεκριμένα νοσήματα.

Η διαμόρφωση της πρότασης είναι σε εξέλιξη αυτή τη χρονική περίοδο, και ως εκ τούτου το περιεχόμενο των πακέτων εργασίας (WP) της Κοινής Δράσης JA-01-2016 «Ποιότητα της πρόληψης HIV/AIDS/STI, της Ηπατίτιδας και της Φυματίωσης και σύνδεση με την φροντίδα υγείας”, εν συντομία “Link2Care”, δεν έχει πλήρως καθοριστεί. Εντούτοις, το περιεχόμενο των πακέτων εργασίας δε θα προσδιορίζεται ανά νόσημα, καθόσον συχνά παρατηρούνται συλλοιμώξεις, ιδιαιτέρως του HIV/AIDS με τα υπόλοιπα νοσήματα, παθήσεις οι οποίες είναι είτε ενδεικτικές της HIV λοίμωξης είτε προσδιορίζουν τη νόσο AIDS. (4) Η γνώση αυτή καθίσταται αναγκαία για την καλύτερη πρόληψη και παροχή φροντίδας στα άτομα τόσο για την HIV λοίμωξη όσο και τα άλλα νοσήματα.

Σύμφωνα με την πρόσφατη προτεινόμενη πρόταση διαμόρφωσης των WPs, οι άξονες αναλύονται σε επιμέρους στόχους, που θα πρέπει να υλοποιηθούν ως το 2020, ως ακολούθως:

  • Την υποστήριξη για συνεργατική ανάπτυξη και εφαρμογή δράσεων. Οι ενδιαφερόμενοι φορείς της ΕΕ μέσω παρεχόμενης ηλεκτρονικής πλατφόρμας θα μπορούν να συζητήσουν καινοτομίες και αναδυόμενα ζητήματα που αφορούν στην πρόληψη, στην εξέταση και στη διασύνδεση, ενώ θα μπορεί να γίνεται ανταλλαγή των βέλτιστων πρακτικών
  • Την υποστήριξη των εθνικών φορέων, με σκοπό την επανεξέταση και αναθεώρηση των εθνικών πολιτικών και σχέδιων δράσεων, ούτως ώστε να συμπεριληφθούν ολοκληρωμένες προσεγγίσεις που αφορούν στη διάγνωση, στην παρακολούθηση των εργαστηριακών εξετάσεων, στην ενημέρωση των συντρόφων, στην ποιότητα ζωής των ατόμων σε όλα τα στάδια φροντίδας, με τη συμμετοχή όλων όσων εμπλέκονται στην παροχή υπηρεσών υγείας και όσων μετέχουν στη λήψη αποφάσεων για τον σχεδιασμό δράσεων και πολιτικών.
  • Τη βελτιστοποίηση και την υποστήριξη για ομαλοποίηση των διαδικασιών που αφορούν στην εξέταση και στη διασύνδεση για τη φροντίδα υγείας για τα 4 νοσήματα, με την υιοθέτηση και την εφαρμογή καινοτόμων εργαλείων, καθώς και με ενίσχυση της εξέτασης στην κοινότητα
  • Τη βελτίωση του συστήματος παρακολούθησης/επιτήρησης των εργαστηριακών εξετάσεων με τη συμμετοχή όλων των εμπλεκομένων στη διαδικασία
  • Τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας της συνδυαστικής πρόληψης, με την υιοθέτηση και την εφαρμογή νέων τεχνολογιών πρόληψης
  • Τη διασφάλιση καλύτερης κατάρτισης των επαγγελματιών υγείας, αρμόδιων φορέων δημόσιας υγείας, αλλά και άλλων φορέων και οργανώσεων, με την εκπαίδευση σε συγκεκριμένες βέλτιστες πρακτικές σχετικές με τις παρεχόμενες υπηρεσίες εξέτασης και την ενσωμάτωση δεδομένων στα εθνικά συστήματα επιτήρησης

Για την επίτευξη των παραπάνω στόχων είναι απαραίτητη η αποτύπωση των διαφορετικών νομοθετικών πλαισίων των χωρών της Ευρώπης για το σχεδιασμό στρατηγικής παρεμβάσεων. Αξίζει να σημειωθεί ότι στις Κοινές Δράσεις ενσωματώνεται πακέτο εργασίας, WP4-Policy development and sustainability, εξαιτίας της αναγκαιότητας για πολιτική δέσμευση και υποστήριξη των καλών πρακτικών, προκειμένου να υιοθετηθούν /ενσωματωθούν στις εθνικές πολιτικές.

Ο εντοπισμός των κενών που αφορούν σε συγκεκριμένους πληθυσμούς (MSM, φυλακισμένοι, χρήστες εξαρτησιογόνων ουσιών, μετανάστες), η καταγραφή των υφιστάμενων προβλημάτων ή αναγκών και των βέλτιστων πρακτικών καθώς και η αξιολόγηση των υπηρεσιών κρίνεται ιδιαιτέρως χρήσιμη. Εντούτοις, η συγκέντρωση περισσότερων ποιοτικών δεδομένων θα συνέβαλλε στην ανάπτυξη αποδοτικότερης μεθοδολογίας προσέγγισης των διάφορων πληθυσμών. Ενδιαφέρον επίσης παρουσιάζουν οι μελέτες που σχετίζονται με την ποιότητα ζωής των ατόμων που έχουν προσβληθεί από τον HIV, σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, ηπατίτιδα Β και C ή τη φυματίωση, καθώς και οι μελέτες στους επαγγελματίες του τομέα της υγείας.

Το ΚΕΕΛΠΝΟ αποσκοπεί στην ολιστική προσέγγιση των ζητημάτων που αφορούν τα ως άνω νοσήματα. Αναφορικά με την HIV λοίμωξη, το Γραφείο HIV λοίμωξης & ΣΜΝ ευελπιστεί στην ενίσχυση της προσπάθειας για την επίτευξη των φιλόδοξων στόχων «90-90-90», που είχε θέσει το Πρόγραμμα των Ηνωμένων Εθνών (UNAIDS) το 2014, για την αντιμετώπιση του HIV/AIDS έως το 2020. (1)

 

dec16gr_draseis 1

Πηγή: ECDC, 2015

 

Σύμφωνα με τα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν από το ECDC και το Περιφερειακό Γραφείο του ΠΟΥ στην Ευρώπη, σχεδόν 30.000 νέα HIV περιστατικά που διαγνώστηκαν δηλώθηκαν στις 31 χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ το έτος 2015. Κατά τις εκτιμήσεις του ECDC, σήμερα 1 στους 7 ανθρώπους που ζουν με HIV στην Ευρώπη (περίπου 122.000 άτομα) δεν το γνωρίζουν. Ο εκτιμώμενος χρόνος μεταξύ της μόλυνσης από τον HIV και τη διάγνωση υπολογίζεται στα τέσσερα έτη, γεγονός που έχει ως αποτέλεσµα σηµαντικά ποσοστά καθυστερημένης διάγνωσης και μετάδοσης της νόσου. (2)

Στη ∆υτική Ευρώπη, διαγιγνώσκεται και λαµβάνει καθυστερηµένη θεραπεία (αριθµό CD4+ Τ λεμφοκύτταρα <350 κύτταρα/μL) το 45-50% των νεοδιαγνωσθέντων ατόμων. Αντίστοιχα ποσοστά εμφανίζει και η Ελλάδα, προσεγγίζοντας το ποσοστό του 55,5% των νέων διαγνώσεων που δηλώθηκαν για το 2015, και για τις οποίες υπήρχαν διαθέσιμες τιμές των CD4+ (74,1%) κατά τη διάγνωση. (3)

dec16gr_draseis 2

Πηγή: Infographics: HIV and AIDS in Europe, ECDC,2016 (5)

 

Τα οφέλη από την έγκαιρη διάγνωση και διασύνδεση στη φροντίδα υγείας είναι πολλά, όπως η μειωμένη νοσηρότητα και θνησιμότητα, η καλύτερη ανταπόκριση στη θεραπεία, η μείωση του κόστους της υγειονομικής περίθαλψης, καθώς και η μείωση της μεταδοτικότητας, και επομένως πρέπει να αποτελεί βασική στρατηγική για την προστασία της δημόσιας υγείας από το HIV/AIDS. (4) Επισημαίνεται, επίσης, η σημαντικότητα της παραμονής στη θεραπεία και όχι απλώς της διασύνδεσης του ατόμου για φροντίδα.

Η κάλυψη των κενών που εντοπίζονται για την έγκαιρη διάγνωση, με εύκολη πρόσβαση στην εξέταση, η πρόσβαση όλων στη θεραπεία, ο σχεδιασμός και η ανάπτυξη προγραμμάτων που θα ανταποκρίνονται στις ανάγκες προστασίας της δημόσιας υγείας (π.χ. υπηρεσίες μείωσης βλάβης, πρόληψη στους ευάλωτους πληθυσμούς, προαγωγή της σεξουαλικής και αναπαραγωγικής υγείας), με παράλληλη βελτίωση των παρεμβάσεων αλλά και την αντιμετώπιση του στίγματος αποτελούν προτεραιότητα για την αντιμετώπιση της HIV λοίμωξης. Επιπρόσθετα, η ανάπτυξη υποχρεωτικού συστήματος επιτήρησης και η αξιολόγηση των παρεχόμενων υπηρεσιών σε διάφορα επίπεδα με συνεχή πολιτική καθοδήγηση, αποτελούν αναγκαιότητα και συμπεριλαμβάνονται στους στόχους της Κοινής Δράσης.

Ανακεφαλαιώνοντας, το ευρωπαϊκό πρόγραμμα στον τομέα της υγείας, μέσω των Κοινών Δράσεων, ενθαρρύνει και υποστηρίζει τη συνεργασία μεταξύ των κρατών–μελών για τη διασυνοριακή προώθηση της υγείας στην Ευρώπη και τη βελτίωση των πολιτικών, που οφείλουν να εναρμονίζονται με τους κανονισμούς και τη νομοθεσία που αφορά στα ευαίσθητα δεδομένα υγείας.

Βιβλιογραφία
  1. European Centre for Disease Prevention and Control. Thematic report: HIV continuum of care. Monitoring implementation of the Dublin Declaration on Partnership to Fight HIV/AIDS in Europe and Central Asia: 2014 progress report. Stockholm: ECDC; 2015.
  2. ECDC PRESS RELEASE, 1 in 7 people living with HIV in the EU/EEA are not aware of their HIV status, Stockholm 29/11/2016
  3. Κέντρο Ελέγχου & Πρόληψης Νοσημάτων. Δελτίο Επιδημιολογικής επιτήρησης της HIV/AIDS λοίμωξης  στην Ελλάδα 31-12-2015 (Τεύχος 30). Αθήνα 2016. http://www.keelpno.gr
  4. Guidance document: HIV Indicator Conditions: Guidance for Implementing HIV Testing in Adults in Health Care Settings http://hiveurope.eu/Portals/0/Indicator%20diseases/CHIP_Guidance%20in%20short_UK_updated%20JUN2016_mlj.pdf
  5. Infographics: HIV and AIDS in Europe, ECDC, 2016. http://ecdc.europa.eu/en/healthtopics/aids/Pages/infographics.aspx

Αικατερίνη Μ .Ίσαρη, Βιολόγος, BSc, MSc, Γραφείο HIV λοίμωξης & ΣΜΝ,
Επιστημονικά υπεύθυνη συμμετοχής ΚΕΕΛΠΝΟ στη Κοινή Δράση JA-01-
2016