Διαβιβαστές και αλλαγή κλίματος

 

Μύθοι Αλήθειες
Επίπεδο βροχόπτωσης πάνω από το μέσο αναμενόμενο μπορεί να αυξήσει τον πληθυσμό των κουνουπιών και να αυξήσει την πιθανότητα επιδημιών λοίμωξης από τον ιό Δυτικού Νείλου, από τον ιό του Δάγκειου πυρετού και από τα πλασμώδια της ελονοσίας, ενώ αντίθετα η ξηρασία μας προστατεύει από αυτό. Είναι αλήθεια ότι η μεγάλη βροχόπτωση αυξάνει τα στάσιμα νερά και διευκολύνει την ανάπτυξη άωρων μορφών των κουνουπιών, αλλά είναι λάθος το ότι οι συνθήκες ξηρασίας μας προστατεύουν από αυτό [1-4]. Σε υδροβιότοπους η ξηρασία οδηγεί σε αποξήρανση περιοχών τους και διαταράσσει τον υδάτινο κύκλο της τροφικής αλυσίδας εντός αυτού με αποτέλεσμα οι υδρόβιοι οργανισμοί να μην μπορούν να μειώσουν τον πληθυσμό των προνυμφών των κουνουπιών και ο πληθυσμός των κουνουπιών να αυξάνει [2]. Όσον αφορά το γένος Aedes  οι περίοδοι ξηρασίας συνοδεύονται από αύξηση της συλλογής νερού σε δεξαμενές και άλλα δοχεία συλλογής περί την οικία, δημιουργώντας εστίες ανάπτυξης του διαβιβαστή αυτού [5].
Η αύξηση θερμοκρασίας αυξάνει την επίπτωση Δάγκειου, πυρετού chikungunya και λοίμωξη με ιό Ζika  στις ενδημικές περιοχές μόνο και μόνο επειδή διευκολύνει την ωρίμανση του διαβιβαστή του γένους Aedes. Η αύξηση θερμοκρασίας όχι μόνο διευκολύνει την ωρίμανση του διαβιβαστή του γένους Aedes σε όλα τα στάδια του κύκλου ζωής του με αποτέλεσμα αύξηση το πληθυσμού του κουνουπιού αυτού, αλλά επιπρόσθερα αυξάνει τη συχνότητα νυγμού, μειώνει τον χρόνο που απαιτείται για να μεταναστεύσει ο ιός στους σιελογόνους αδένες του κουνουπιού (εξωτερικός χρόνο επώασης) και επιπλέον η συνοδός ξηρασία, συνήθως, επιτείνει τη συλλογή νερού σε δεξαμενές- εστία ανάπτυξης του Aedes [5].
Η λεκάνη της Μεσογείου διατηρεί σταθερή τη θερμοκρασία στις παράκτιες περιοχές και οι περιοχές αυτές δεν επηρεάζονται από την αύξηση της θερμοκρασίας στον πλανήτη. Επίσης, η λοίμωξη με Ιό του Δυτικού Νείλου είναι η μόνη που έχει αναδυθεί στις περιοχές αυτές Στις περιοχές γύρω από τη λεκάνη της Μεσογείου αυξάνει ο αριθμός των ζεστών ημερών και νυχτών, αυξάνει η διάρκεια και η θερμοκρασία του καλοκαιριού, αυξάνει η συχνότητα και η ένταση των κυμάτων καύσωνα, παράλληλα με μείωση στη βροχόπτωση [2]. Επιπλέον, υπάρχει έντονη αστικοποίηση, τα σκιερά μπαλκόνια, τα καλοκαιρινά εστιατόρια και οι κήποι και αυλές  για εκδηλώσεις αποτελούν ιδεώδεις εστίες ανάπτυξης των διαβιβαστών.

Η αλήθεια είναι ότι στην περιοχή της Μεσογείου τα εντομογενή νοσήματα, τα οποία θα επηρεαστούν από τη μεταβολή του κλίματος, είναι η λοίμωξη από τον Ιό του Δυτικού Νείλου, τον ιό του Δάγκειου πυρετού, τον ιό Zika, η ελονοσία και η λεϊσμανίαση.

H λοίμωξη από τον ιό Zika έγινε ενδημική στη Νότια Αμερική, στη Νοτιοανατολική Ασία και τα νησιά του Ειρηνικού Ωκεανού όπου μεταδίδεται με κουνούπια του γένους Aedes, συνεπώς η πρόληψη το ιού στην Ευρώπη πρέπει να αφορά μόνο σε αυτό το γένος. Ο ιός έχει απομονωνθεί  στην Αφρική σε κουνούπια που ανήκουν στα γένη Aedes, Anopheles, και Mansonia, και στη Νότια Αμερική, Νοτιοανατολική Ασία και τα νησιά του Ειρηνικού Ωκεανού σε κουνούπια του γένους Aedes. Το Aedes albopictus   έχει εγκατασταθεί σε διάφορες χώρες της Κεντρικής Αφρικής, σε όλες τις χώρες της Μεσογείου και στην Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη.

Η μετάδοση έχει δειχθεί ότι γίνεται κυρίως με θηλυκά μολυσμένα κουνούπια του γένους  Aedes σε αστικό και δασικό περιβάλλον.

Η ικανότητα το ιού να μεταδίδεται και με άλλα γένη κουνουπιών στην Ευρώπη δεν έχει διερευνηθεί. Χρειάζεται επαγρύπνηση για τα γένη και είδη κουνουπιών που ενδημούν στις Ευρωπαϊκές χώρες.

Επιπλέον, το κοινό και οι εργαζόμενοι στο χώρο της υγείας θα πρέπει να γνωρίζουν ότι η λοίμωξη μεταδίδεται μέσω της γενετήσιας οδού, περιγεννητικά από τη μητέρα στο νεογνό και με μετάγγιση αίματος [6].

Η κατανομή του ιού του Δάγκειου πυρετού στις Ευρωπαϊκές χώρες θα επεκταθεί λόγω της αλλαγής κλίματος. Υπάρχει ενδεχόμενο, αλλά ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει προβλέψει ότι η κοινωνικοοικονομική ανάπτυξη είναι πιθανό να αποτρέψει την επέκταση του ιού [2].
Η ελονοσία αποτελεί πρόβλημα μόνο για τις ήδη ενδημικές φτωχές χώρες. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας προβλέπει ότι η αλλαγή του κλίματος ενδέχεται να οδηγήσει στην νεοανάδυση υπαρχόντων διαβιβαστών, οι οποίοι είναι ικανοί διαβιβαστές πλασμωδίων, ή στην εισαγωγή και εγκατάσταση άλλων νέων ικανών διαβιβαστών με αποτέλεσμα την επανεμφάνιση της ελονοσίας σε χώρες όπου αυτή ήταν ενδημική στο παρελθόν αλλά εκριζώθηκε.
Οι πολιτικές δημόσιας υγείας θα έπρεπε να αποσκοπούν κυρίως στην αποτροπή της μεταβολής του κλίματος.

 

Η νέα προσέγγιση Δημόσιας Υγείας αποβλέπει κύρια σε αναδιανομή πόρων προς μέτρα ετοιμότητας για να προστατευτεί η  δημόσια υγεία, και δευτερευόντως σε παρεμβάσεις για τη μη αλλαγή του κλίματος.  Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας  προτείνει επιπλέον των μέτρων ετοιμότητας, την ενίσχυση των περιβαλλοντικών, κοινωνικών και συστημάτων υγείας, για να βελτιωθεί η ετοιμότητα για τις επιπτώσεις της αλλαγής κλίματος και για να γίνει διάχυση ερευνητικών επιδημιολογικών τεχνολογικών δεδομένων, τα οποία αφορούν την κλιματική αλλαγή, το περιβάλλον και την υγεία.

 

Βιβλιογραφία
  1. Medlock JM, Leach SA. Effect of climate change on vector-borne disease risk in the UK. The Lancet Infectious diseases 2015;15:721-30.
  2. Negev M, Paz S, Clermont A, Pri-Or NG, Shalom U, Yeger T, Green MS. Impacts of Climate Change on Vector Borne Diseases in the Mediterranean Basin – Implications for Preparedness and Adaptation Policy. International journal of environmental research and public health 2015;12:6745-70.
  3. Roche B, Leger L, L’Ambert G, Lacour G, Foussadier R, Besnard G, Barre-Cardi H, Simard F, Fontenille D. The Spread of Aedes albopictus in Metropolitan France: Contribution of Environmental Drivers and Human Activities and Predictions for a Near Future. PloS one 2015;10:e0125600.
  4. Weaver SC, Reisen WK. Present and future arboviral threats. Antiviral research 2010;85:328-45.
  5. Hii YL, Zhu H, Ng N, Ng LC, Rocklov J. Forecast of dengue incidence using temperature and rainfall. PLoS neglected tropical diseases 2012;6:e1908.
  6. Vorou R. Zika virus, vectors, reservoirs, amplifying hosts, and their potential to spread worldwide: what we know and what we should investigate urgently. International journal of infectious diseases : IJID : official publication of the International Society for Infectious Diseases 2016.

 
Δρ Ρεγγίνα Βώρου, Ιατρός Βιοπαθολόγος, DTM&H (Lond 2001),
Γραφείο Στρατηγικού Σχεδιασμού και Πολιτικής ΚΕΕΛΠΝΟ