Ο ρόλος των πυλών εισόδου στην αντιμετώπιση επείσακτων ειδών

Tα λιμάνια, τα αεροδρόμια και οι χερσαίες διαβάσεις αποτελούν πύλες εισόδου όπου αφικνούνται ή αναχωρούν ταξιδιώτες, εμπορεύματα και μέσα μετακίνησης και μεταφοράς.Τόσο με τα εμπορεύματα όσο και με τα μεταφορικά μέσα (πλοία, αεροπλάνα φορτηγά, τρένα) μπορούν να μεταφερθούν νέα είδη κουνουπιών σε περιοχές που δεν υπήρχαν πριν, τα οποία χαρακτηρίζονται ως επείσακτα.

Η εισβολή νέων ειδών είναι μία πολύπλοκη διαδικασία που απαιτεί την αρχική μεταφορά και εισαγωγή ενός είδους σε νέα περιοχή, την εγκατάστασή του και τέλος την αναπαραγωγή και εξάπλωση του είδους αυτού. Εάν στην περιοχή υπάρχει φορέας (στη φάση της μικροβιαιμίας) νόσου που μεταδίδεται με το τσίμπημα του κουνουπιού ή εάν τα επείσακτα κουνούπια είναι μολυσμένα, τότε μπορεί να μεταδοθούν λοιμώξεις.

Οι πύλες εισόδου αποτελούν τον πρώτο σταθμό, στον οποίο πρέπει να λαμβάνονται μέτρα επιτήρησης υποδόχων-διαβιβαστών αλλά και μέτρα καταπολέμησης τους. Η λήψη μέτρων στις πύλες εισόδου είναι απαραίτητη ώστε: α) να εντοπίζονται και να καταπολεμούνται έγκαιρα τα επείσακτα είδη, β) να προλαμβάνεται η προσβολή εμπορευμάτων κατά τη φόρτωση ή εκφόρτωσή τους στους χώρους των λιμένων και των αεροδρομίων και η παθητική μεταφορά τους με αυτά σε άλλες περιοχές, γ) να προλαμβάνεται η προσβολή των μεταφορικών μέσων από υπόδοχα-διαβιβαστές και παθητική μεταφορά τους με αυτά σε άλλες περιοχές, δ) να προστατεύεται η υγεία του μετακινούμενου πληθυσμού, των εργαζομένων στις πύλες εισόδου αλλά και των κατοίκων των γειτονικών περιοχών.

Ο Διεθνής Υγειονομικός Κανονισμός απαιτεί τα Κράτη Μέλη του ΠΟΥ να εφαρμόζουν προγράμματα εντομολογικής επιτήρησης και καταπολέμησης υποδόχων-διαβιβαστών σε απόσταση τουλάχιστον 400 μέτρων από τις περιοχές των πυλών εισόδου στις οποίες λαμβάνουν χώρα εργασίες που αφορούν τους ταξιδιώτες, τα εμπορεύματα και τα μεταφορικά μέσα, με επέκταση της ελάχιστης απόστασης εάν υπάρχει παρουσία φορέων με μεγαλύτερη εμβέλεια [1]. Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Λοιμώξεων και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχουν εκδώσει οδηγίες για την εντομολογική επιτήρηση στις πύλες εισόδου [2,3,4].

Ειδικότερα, το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Λοιμώξεων συστήνει σε μόνιμη βάση την επιθεώρηση και την επιτήρηση των εμπορευμάτων υψηλού κινδύνου [2]. Σε αυτά συγκαταλέγονται τα διακοσμητικά φυτά που απαιτείται νερό κατά τη μεταφορά τους αλλά και τα μεταχειρισμένα λάστιχα τροχών, στα οποία προηγήθηκε ή θα ακολουθήσει υπαίθρια αποθήκευση με κίνδυνο την παρουσία στάσιμου νερού από ενδεχόμενη βροχόπτωση που θα επιτρέψει την εναπόθεση ή την εκκόλαψη των αυγών των κουνουπιών. Στα μεταφορικά μέσα πρέπει να εφαρμόζεται το ολοκληρωμένο πρόγραμμα υποδόχων-διαβιβαστών σε μόνιμη βάση [5].

Μετά την ανακοίνωση του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας της 1ης Φεβρουαρίου 2016 που χαρακτηρίζει την επιδημία του ιού Ζίκα ως έκτακτο περιστατικό δημόσιας υγείας διεθνούς εμβέλειας, η Ευρωπαϊκή Κοινή Δράση SHIPSAN ACT κλήθηκε από τη Γενική Διεύθυνση Υγείας και Ασφάλειας Τροφίμων (DG SANTE) της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να καταρτίσει οδηγίες σχετικά με τη λοίμωξη από τον ιό Ζίκα και τις θαλάσσιες μεταφορές. Οι οδηγίες περιλαμβάνουν εκτίμηση κινδύνου εισαγωγής του ιού Ζίκα με ταξιδιώτες, μέλη πληρωμάτων, εμπορευμάτων και μεταφορικών μέσων στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αναλύουν τις επιλογές μέτρων δημόσιας υγείας και προτείνουν συγκεκριμένα μέτρα τόσο για τα πλοία όσο και για τις αρμόδιες υπηρεσίες. Οι οδηγίες έχουν δημοσιευτεί στην ιστοσελίδα www.shipsan.eu [5].

Βιβλιογραφία
  1. WHO. (2008). International Health Regulations (2005) Second edition.
  2. ECDC. Guidelines for the surveillance of invasive mosquitoes in Europe. Stockholm: ECDC 2012.
  3. ECDC. Zika virus disease epidemic: Preparedness planning guide for diseases transmitted by Aedesaegypti and Aedesalbopictus. Stockholm: ECDC; 2016.
  4. WHO. Vector Surveillance and Control at Ports, Airports, and Ground Crossings. 2016.
  5. Barbara Mouchtouri, Romeo Bellini, Carmen Varela Martinez, Miguel Dávila-Cornejo, AntoniosMichaelakis, ArjanStroo, Gordon Nichols, Martin Dirksen-Fischer, Anita Plenge-Bönig, John Vontas, Andreas Gilsdorf, Raquel Duarte-Davidson, Allan Johnson, CinthiaMenelLemos, Christos Hadjichristodoulou. Interim guidance on maritime transport and Zika virus disease.EU SHIPSAN ACT Joint Action.

Βαρβάρα Μουχτούρη, Επόπτρια Δημόσιας Υγείας, Υπεύθυνη Ευρωπαικής
Κοινής Δράσης , «SHIPSAN ACT JOINT ACTION»