Προγράμματα καταπολέμησης κουνουπιών στις περιφέρειες της Ελλάδας

Μια αδρή διαπίστωση από τα στοιχεία που συλλέγονται στο πλαίσιο της αρμοδιότητας της Διεύθυνσης Δημόσιας Υγείας του Υπουργείου Υγείας όσον αφορά στο συντονισμό των Υπηρεσιών που συμβάλλουν στην πρόληψη ασθενειών που μεταδίδονται από έντομα – διαβιβαστές έγκειται στο γεγονός ότι οι Υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας ή/και Αγροτικής Οικονομίας της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης θέτουν κατά τα τελευταία χρόνια μεταξύ των προτεραιοτήτων τους το ζήτημα της καταπολέμησης των κουνουπιών, εξαιτίας ενδεχομένως της συρροής κρουσμάτων νοσημάτων που μεταδίδονται με τα έντομα αυτά σε ορισμένες περιοχές της επικράτειας, κυρίως κατά τη διετία 2011-2012 και αφετέρου των παραπόνων των πολιτών για την αυξανόμενη όχληση που υφίστανται όχι μόνο κατά τους καλοκαιρινούς μήνες του έτους.

Οι εμπλεκόμενοι στη διαχείριση των διαβιβαστών επαγγελματίες υγείας αλλά και άλλων ειδικοτήτων, όπως γεωπόνοι, στις αρμόδιες Διευθύνσεις των Περιφερειών έχουν στην πλειοψηφία τους συνειδητοποιήσει τη σημασία εφαρμογής ολοκληρωμένων προγραμμάτων διαχείρισης, λαμβάνοντας υπόψη τα νέα δεδομένα, όπως την εγκατάσταση ή τον κίνδυνο εγκατάστασης νέων χωροκατακτητικών ειδών κουνουπιών σε περιοχές της χώρας με ευνοϊκές κλιματολογικές συνθήκες, την είσοδο και διαμονή στη χώρα σημαντικού αριθμού ατόμων από χώρες όπου ενδημεί η ελονοσία και άλλα τροπικά νοσήματα, τις κλιματικές αλλαγές κ.ά.. Ως εκ τούτου, επιδιώκουν τη διαρκή ενημέρωση και επιμόρφωση τους από τους αρμόδιους φορείς (πχ Σχολές Πανεπιστημίων, την ΕΣΔΥ κά), Ινστιτούτων (πχ το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο) και το ΚΕΕΛΠΝΟ σχετικά με ζητήματα ελέγχου των διαβιβαστών και των ασθενειών αυτοί που μεταδίδουν. Με τη συνδρομή των φορέων αυτών και ακολουθώντας τις εγκυκλίους που εκδίδει η Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας του Υπουργείου, οι αρμόδιες Υπηρεσίες των Περιφερειών ή των Περιφερικών Ενοτήτων προβαίνουν στο σχεδιασμό και την παρακολούθηση των προγραμμάτων διαχείρισης των κουνουπιών – τα οποία υλοποιούνται από ιδιωτικές εταιρίες που δραστηριοποιούνται στον εν λόγω τομέα – ενώ οι αντίστοιχες Οικονομικές Υπηρεσίες διεκπεραιώνουν την προκήρυξη σχετικών διαγωνισμών και τη σύναψη συμβάσεων με τους αναδόχους των έργων αυτών.

Η εντεινόμενη συνεργασία όλων των προαναφερόμενων φορέων με τις Περιφέρειες είχε ως αποτέλεσμα κατά τα τελευταία χρόνια να γίνουν βελτιώσεις και να αμβλυνθούν κάποιες δυσλειτουργίες και καθυστερήσεις, με την έγκαιρη εξασφάλιση της χρηματοδότησης και έναρξη των διαδικασιών των διακηρύξεων των έργων, καθώς και σε ορισμένες περιπτώσεις τη σύναψη πιο μακροχρόνιων συμβάσεων (διετίας ή τριετίας) και την παράταση της χρονικής διάρκειας των προγραμμάτων, ώστε αυτά να καλύπτουν και τους 12 μήνες του έτους.  Ωστόσο, παραμένουν ακόμα προβλήματα αναφορικά με τον έλεγχο αποτελεσματικότητας των εφαρμογών, με την απουσία δεδομένων εντομολογικής επιτήρησης και ανεξάρτητης Αρχής αξιολόγησης των δράσεων, καθώς και με διάφορα ζητήματα που αφορούν στις συμβάσεις με τους αναδόχους των έργων.

Στο πλαίσιο της παροχής κατευθυντήριων οδηγιών  προς τις αρμόδιες Υπηρεσίες της Περιφερειακής Αυτοδιοίκησης,  η Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας του Υπουργείου κατά το τρέχον έτος εξέδωσε πρόσθετη εγκύκλιο με τα μέτρα για την αποφυγή επιπτώσεων από την εξάπλωση του ιού Ζίκα σε χώρες του εξωτερικού, για την οποία ευθύνονται ορισμένα είδη κουνουπιών, καθώς και οδηγίες για την πρόληψη των ασθενειών που μεταδίδονται από τα κουνούπια στις περιοχές όπου εγκαταστάθηκαν καταυλισμοί προσφύγων. Παράλληλα, επικαιροποιήθηκε το Σχέδιο Δράσης για την Αντιμετώπιση της Ελονοσίας «Μερόπη» και εγκρίθηκε από την πολιτική ηγεσία, ενώ βρίσκεται υπό επεξεργασία από ομάδα εργασίας της Εθνικής Επιτροπής για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση Τροπικών Νοσημάτων το Σχέδιο Δράσης για το Δάγκειο πυρετό – Chikungunia – ιό Ζίκα. Τέλος, όπως κάθε χρόνο, έτσι και φέτος εκδόθηκαν σε συνεργασία με το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων οι ετήσιες άδειες προνυμφοκτονίας από αέρος για τις Περιφέρειες Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης, Κεντρικής Μακεδονίας, Πελοποννήσου, Αττικής (Ανατολική Αττική και Νήσοι), Θεσσαλίας, Δυτικής Ελλάδας και Στερεάς Ελλάδας, καθώς και άδειες χρήσης βιοκτόνων σκευασμάτων για ULV εφαρμογή από εδάφους και αέρος για την αντιμετώπιση των ακμαίων κουνουπιών στην Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, στην Περιφέρεια Ανατολικής Μακεδονίας – Θράκης και στην Περιφέρεια Πελοποννήσου.

Εν κατακλείδι, όσον αφορά στις μελλοντικές δυνατότητες για τη βελτίωση της εφαρμογής των προγραμμάτων διαχείρισης κουνουπιών αναφέρεται η προσπάθεια διαμόρφωσης «εργαλείων» λήψης απόφασης και αξιολόγησης κάθε παρέμβασης πού θα σχεδιάζεται και θα υλοποιείται.

Τσαλίκογλου Φωτεινή, γιατρός δημόσιας υγείας ΕΣΥ, Δ/νση Δημόσιας Υγείας,
Υπουργείο Υγείας
Παντελά Όλγα, γιατρός δημόσιας υγείας ΕΣΥ, Δ/νση Δημόσιας Υγείας,
Υπουργείο Υγείας