Ολοκληρωμένα προγράμματα καταπολέμησης κουνουπιών

«Η βελτιστοποίηση της καταπολέμησης των εντόμων με οικονομικά και οικολογικά ορθό τρόπο».”  [1]

 

Παθογόνοι οργανισμοί, όπως τα πλασμώδια της ελονοσίας, οι φιλάριες, οι ιοί του δάγκειου πυρετού, του Chikungunya και του Δυτικού Νείλου, ο ιός Zika για τον οποίο πολύς λόγος έγινε πρόσφατα, μεταδίδονται με νήγμα μολυσμένων κουνουπιών. Η  συστηματική καταπολέμηση  των κουνουπιών– διαβιβαστών είναι απαραίτητη, προκειμένου να αποφευχθεί η  εμφάνιση των μεταδιδομένων με διαβιβαστές λοιμώξεων.

Οι παλαιότερα εφαρμοζόμενες μεθόδους περιβαλλοντικής διευθέτησης (πχ αποστράγγιση υδάτινων συλλογών) αποδείχθηκαν ανεπαρκείς , ενώ εμφανίστηκαν και  προβλήματα από τη μονομερή υπερβολική χρήση εντομοκτόνων  που ακολούθησε. Το 1983 ο ειδικοί άρχισαν να αναφέρονται σε «αξιοποίηση όλων των κατάλληλων, ασφαλών  και συμβατών μεταξύ τους μέσων ελέγχου, ώστε να επιτευχθεί αποτελεσματικός βαθμό καταπολέμησης του κουνουπιού με  οικονομικά αποδοτικό τρόπο» [2].

Από το 2004  ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας υποστήριξε ότι μόνο με ολοκληρωμένα προγράμματα διαχείρισης μπορεί να έχει επιτυχία ένα τέτοιο εγχείρημα.  Η έννοια της ολοκληρωμένης διαχείρισης των κουνουπιών (ΟΔΚ) βασίστηκε  στα διδάγματα που αντλήθηκαν από την ολοκληρωμένη διαχείριση επιβλαβών εντόμων στον τομέα της γεωργίας και στοχεύει στη βελτιστοποίηση και τον εξορθολογισμό της χρήσης των πόρων και των εργαλείων για τον έλεγχο των διαβιβαστών.  Στόχος είναι να εφαρμοσθούν προγράμματα με  αποτελεσματικότητα και αποδοτικότητα , οικονομικά και φιλικά προς το περιβάλλον, βιώσιμα  και που θα παρέχουν προστασία στο πληθυσμό από τα νοσήματα που μεταδίδονται μέσω των κουνουπιών, ενώ ταυτόχρονα θα μειώνουν την εξάρτηση από τα εντομοκτόνα [3,4].

Στην ΟΔΚ έχει πολύ μεγάλη σημασία η αρχική επιτόπια  διερεύνηση της οικολογίας του κουνουπιού και  του τρόπου μετάδοσης της νόσου, ώστε σε δεύτερη φάση να επιλεγούν τα κατάλληλα εργαλεία για τον έλεγχο των κουνουπιών από το φάσμα των διαθέσιμων επιλογών.

Αυτά  περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, στρατηγικές περιβαλλοντικής διαχείρισης που μπορεί να μειώσουν ή να εξαλείψουν τους τόπους αναπαραγωγής του διαβιβαστή, μέσω καταλλήλων προγραμμάτων  διαχείρισης των υδάτινων πόρων όπως  και τη  χρήση βιολογικών βιοκτόνων  που θανατώνουν τις προνύμφες του διαβιβαστή χωρίς τις  οικολογικές επιπτώσεις από τη χρήση χημικών.

Όμως – όταν τα υπόλοιπα μέτρα αποδειχθούν αναποτελεσματικά ή οικονομικά ασύμφορα- τα ολοκληρωμένα προγράμματα καταπολέμησης δέχονται τη συνετή χρήση και των χημικών μεθόδων καταπολέμησης, όπως εσωτερικός υπολειμματικός  ψεκασμός, αεροψεκασμοί, χημικά  προνυμφοκτόνα και ακμαιοκτόνα. Οι προσεγγίσεις αυτές μπορούν να μειώσουν κάθετα τη μετάδοση της νόσου μειώνοντας το πληθυσμό των διαβιβαστών.

Η ΟΔΚ  παρέχει, επίσης, ένα πλαίσιο για τη βελτίωση των στρατηγικών ατομικής προστασίας / πρόληψης που αφορούν τη χρήση φυσικών φραγμών (π.χ. σίτες), εντομοαπωθητικών για δερματική χρήση, ακόμη και τον  συνδυασμό φυσικών φραγμών/ χημικών ουσιών για μεγαλύτερη συνέργια (π.χ. εμποτισμένες με εντομοκτόνο κουνουπιέρες). Στοχεύει, επίσης, και στη όσο το δυνατόν ταχύτερη διάγνωση των ασθενών, ώστε να αντιμετωπιστούν με το καταλληλότερο τρόπο και να πάψουν να είναι πηγή μόλυνσης για τους διαβιβαστές [5].

Οι παραπάνω παρεμβάσεις  γίνονται συνδυασμένα και συνεργικά. Ο τομέας της υγείας συνεργάζεται με άλλους δημόσιους και ιδιωτικούς τομείς για την αναζήτηση και καταπολέμηση των εστιών αναπαραγωγής του διαβιβαστή, ενώ συμπράττουν οι  τοπικές κοινότητες και οι λοιποί κοινωνικοί εταίροι. Γίνεται ενημέρωση του κοινού για τους κινδύνους και τον τρόπο προφύλαξης. Συντάσσεται κανονιστικό και νομοθετικό πλαίσιο για τη δημόσια υγεία, ώστε να γίνεται ορθολογική χρήση εντομοκτόνων και να ακολουθούνται ορθές  πρακτικές διαχείρισης  (Εικόνα 1) [6].

Εικόνα 1: ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΗ ΝΟΣΗΜΑΤΩΝ ΠΟΥ ΜΕΤΑΔΙΔΟΝΤΑΙ ΜΕ ΚΟΥΝΟΥΠΙΑ

may16gr_kurios thema_41

 

Προσαρμογή από: HANDBOOK  for Integrated Vector Management. WHO, 2012

Η ΟΔΚ είναι μια  προσέγγιση που στοχεύει  στο να βελτιώσει την αποτελεσματικότητα, τη σωστή κοστολόγηση, το σεβασμό προς το περιβάλλον και τη βιωσιμότητα των παρεμβάσεων για τον έλεγχο των διαβιβαστών,  χρησιμοποιώντας τα διαθέσιμα εργαλεία και τους πόρους. Στις σημερινές συνθήκες της κλιματικής αλλαγής και της προέλασης αλλοχθόνων κουνουπιών και αναδυόμενων νοσημάτων, η ΟΔΚ  είναι ζωτικής σημασίας για την επίτευξη τόσο σε εθνικό όσο και σε παγκόσμιο επίπεδο του στόχου που δεν είναι άλλος από τον έλεγχο των νοσημάτων  που μεταδίδονται μέσω των κουνουπιών [7].

Βιβλιογραφία
  1. Apple, J. L., P. S. Benepal, R. Berger, G. W. Bird, W. G. Ruesink, F. G. Maxwell, P. Santlemann and G. B. White. 1979. Integrated pest management, a program of research for the state agricultural experimental stations and the colleges of 1980.
  2. WHO. Integrated vector control. Report of the WHO Expert Committee on Vector Biology and Control. WHO Technical Report Series, No. 688. Geneva: World Health Organization; 1983.
  3. WHO. Global strategic framework for integrated vector management. WHO/CDS/CPE/PVC/2004.10. Geneva: World Health Organization; 2004. http://whqlibdoc.who.int/hq/2004/WHO_CDS_CPE_PVC_2004_10.pdf
  4. WHO. Position statement on integrated vector management. Geneva:World Health Organization; 2008. http://whqlibdoc.who.int/hq/2008/WHO_HTM_NTD_VEM_2008.2_eng.pdf
  5. Health and Environment Linkages Policy Series. Malaria control: the power of integrated action. http://www.who.int/heli/risks/vectors/malariacontrol/en/
  6. PAHO Directing Council Report on IVM: CD48/13: Integrated Vector Management: A Comprehensive Response to Vector-Borne Diseases
  7. WHO. HANDBOOK  for Integrated Vector Management. Geneva:World Health Organization; 2012.  http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/44768/1/9789241502801_eng.pdf

 

Ευδοκία Βασσάλου, Επιστημονική Συνεργάτης, Τομέας Παρασιτολογίας,
Εντομολογίας και Τροπικών Νόσων, Εθνική Σχολή Δημόσιας Υγείας