Χωρική κατανομή του Aedes albopictus (Ασιατικό κουνούπι τίγρης) στην Ελλάδα και Ιταλία λόγω κλιματικής αλλαγής

Το είδος Aedes albopictus (Skuse) προέρχεται από περιοχές της Ανατολικής Ασίας και ανήκει στα χωροκατακτητικά είδη. Εξαιτίας της βιο-οικολογίας του αλλά και των ανθρώπινων δραστηριοτήτων, μέσα σε λίγες δεκαετίες, έχει παρατηρηθεί μια ευρεία εξάπλωσή του παγκοσμίως. Η εξάπλωσή του αυτή έχει δημιουργήσει ανησυχία για τη δημόσια υγεία, καθώς αποτελεί διαβιβαστή τουλάχιστον 22 αρμποϊών με σημαντικότερους του Τσικουγκούνια (CHIKV), του Δάγκειου πυρετού (DENV) και του ιού Ζίκα. Το 2007 το Aedes albopictus ήταν υπεύθυνο για την έξαρση του CHIKV στη Βόρεια Ιταλία ενώ στη Νότια Γαλλία και Κροατία καταγράφηκαν αυτόχθονα κρούσματα Δάγκειου πυρετού το 2010 και στη Βόρεια Γαλλία το 2014. Αξίζει να σημειωθεί ότι σε πολλές περιοχές της Αμερικής το 2015-2016 έγιναν καταγραφές κρουσμάτων του ιού Ζίκα με κύριο διαβιβαστή το χωροκατακτητικό είδος Aedes aegypti (Diptera, Culicidae).

Ο προσδιορισμός των κλιματικών και περιβαλλοντικών παραμέτρων σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας και της Ιταλίας συντελεί στην αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση των προβλημάτων που σχετίζονται με τα χωροκατακτητικά κουνούπια. Για το λόγο αυτό, στο πλαίσιο του έργου LIFE CONOPS, γίνεται πρόβλεψη και εκτίμηση της επίδρασης της κλιματικής αλλαγής στην επιδείνωση του προβλήματος των χωροκατακτητικών κουνουπιών συνδυάζοντας και δεδομένα που σχετίζονται με τη διασπορά και την εποχική διακύμανση από τα συγκεκριμένα είδη. Αναλυτικότερα, τα κλιματικά μοντέλα εκτιμούν αλλαγές στις μελλοντικές τιμές της θερμοκρασίας και της βροχόπτωσης, που αποτελούν τις βασικές κλιματικές παραμέτρους που σχετίζονται με την καταλληλότητα μιας περιοχής για την εγκατάσταση και εξάπλωση των χωροκατακτητικών ειδών κουνουπιών (IPCC, 2013). Επιπλέον, η Μεσόγειος είναι μια περιοχή όπου θα υπάρχουν σημαντικές αλλαγές στις κλιματικές συνθήκες, δεδομένου ότι βρίσκεται σε μια μεταβατική ζώνη μεταξύ του ξηρού κλίματος της βόρειας Αφρικής και του υγρού κλίματος της Κεντρικής Ευρώπης (Giorgi, 2006).

Στο συγκεκριμένο άρθρο παρουσιάζονται οι χωρικοί χάρτες καταλληλότητας για το Ασιατικό κουνούπι τίγρης (Aedes albopictus) για δύο χρονικές περιόδους: α) υφιστάμενος και δείκτης καταλληλότητας (Σχήμα 1) και β) μελλοντικός δείκτης καταλληλότητας (Σχήμα 2). Η καταλληλότητα μιας περιοχής για το είδος αυτό εξαρτάται α) από την ετήσια βροχόπτωση (ακατάλληλη για ύψος βροχής <450 mm, β) από τη μέγιστη καταλληλόλητα για ύψος βροχής >800 mm), γ) από τη θερμοκρασία του ψυχρότερου μήνα (ακατάλληλη για θερμοκρασίες <-1oC  και μέγιστη καταλληλότητα για θερμοκρασίες >3oC) και δ) από τη θερμοκρασία της θερμής περιόδου (ακατάλληλη για θερμοκρασίες <15oC και >30oC, ενώ η μέγιστη καταλληλότητα αφορά θερμοκρασίες μεταξύ 20oC και 25oC) (ECDC, 2009; Caminade et al., 2012).

Χρησιμοποιώντας το παγκόσμιο κλιματικό μοντέλο NASA GISS GCM ModelE (Goddard Institute for Space Studies General Circulation Model) (Schmidt et al., 2006) για την προσομοίωση των κλιματικών συνθηκών και το μοντέλο Weather Research and Forecasting (WRF) για την αύξηση της διακριτικής ικανότητας στην περιοχή ενδιαφέροντος (δυναμική μείωση κλίμακας – downscaling), εκτιμήθηκαν οι μεταβολές των κλιματικών συνθηκών σε κλίμακα 9 Km (Sotiropoulou et al. 2015). Με βάση τις συνθήκες καταλληλότητας μιας περιοχής για την εγκατάσταση και εξάπλωση του Aedes albopictus και τις εκτιμώμενες αλλαγές στις κλιματικές συνθήκες κατασκευάστηκαν για τα έτη γύρω από το 2010 (υφιστάμενη καταλληλότητα) και το 2060 (μελλοντική καταλληλότητα), οι χωρικοί χάρτες καταλληλότητας του για την Ελλάδα και την Ιταλία.

Από τη μελέτη των υφιστάμενων δεικτών καταλληλότητας που παρουσιάζονται χωρικά στο Σχήμα 1 προκύπτει ότι τόσο η Ελλάδα όσο και η Ιταλία εμφανίζουν ιδιαίτερα αυξημένη καταλληλότητα για το Ασιατικό κουνούπι τίγρης. Πιο συγκεκριμένα, το 78% της έκτασης της Ιταλίας και το 75% της έκτασης της Ελλάδας παρουσιάζουν συντελεστή καταλληλότητας μεγαλύτερο από 60%.

Σχήμα 1: Χάρτης υφιστάμενης καταλληλότητας (2010) σε Ελλάδα και Ιταλία για το Ασιατικό κουνούπι τίγρης (Aedes albopictus)

may16gr_kurios thema_11

 

Ο μελλοντικός δείκτης καταλληλότητας, που παρουσιάζεται χωρικά στο Σχήμα 2, εμφανίζει αντίστοιχη εικόνα. Από τη μελέτη των δύο χαρτών που παρήχθησαν στο πλαίσιο του έργου LIFE CONOPS, δεν μπορούν να εξαχθούν συγκρίσιμα συμπεράσματα λόγω του μεγάλου βαθμού ομοιότητας μεταξύ των δύο χρονικών περιόδων. Για τον λόγο αυτό δημιουργήθηκε μια επιπλέον χωρική αποτύπωση του δείκτη καταλληλότητας (Σχήμα 3), η οποία παρουσιάζει τις μεταβολές μεταξύ του δείκτη υφιστάμενης και μελλοντικής καταλληλότητας για τις δύο χώρες.

Σχήμα 2: Χάρτης μελλοντικής καταλληλότητας (2060) σε Ελλάδα και Ιταλία για το Ασιατικό κουνούπι τίγρης (Aedes albopictus)

may16gr_kurios thema_12

 

Σχήμα 3: Χάρτης διαφοράς μεταξύ υφιστάμενης και μελλοντικής καταλληλότητας (2010 & 2060) σε Ελλάδα και Ιταλία για το Ασιατικό κουνούπι τίγρης (Aedes albopictus)

may16gr_kurios thema_13

Από τη μελέτη του χάρτη αυτού προκύπτουν τα ακόλουθα συμπεράσματα:

  • Η καταλληλότητα για το Ασιατικό κουνούπι τίγρης τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ιταλία θα αυξηθεί
  • Η μέγιστη διαφορά καταλληλότητας για την Ιταλία είναι +44%, ενώ για την Ελλάδα +38%
  • Στην Ελλάδα η διαφορά καταλληλότητας, παρόλο που η μέγιστη τιμή της είναι μικρότερη συγκριτικά με την Ιταλία, παρουσιάζεται εντονότερη και σε μεγαλύτερη γεωγραφική έκταση.
  • Στην Ιταλία η αύξηση αυτή φαίνεται να είναι ήπια, με σημαντικότερες διαφορές σε ορισμένες περιοχές μεσαίου και μεγάλου υψομέτρου.
  • Οι περιοχές που έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να επηρεαστούν στο μέλλον είναι αυτές στα μεσαία και μεγάλα υψόμετρα και κυρίως οι ορεινές περιοχές της Πίνδου και της Ροδόπης.

Εκτιμάται ότι οι μελλοντικές κλιματικές συνθήκες θα ευνοήσουν την εξάπλωση και εγκατάσταση του κουνουπιού αυτού τόσο σε Ελλάδα και Ιταλία. Αυτό μπορεί να οδηγήσει στην αλλαγή της βιοποικιλότητας των περιοχών όπου το νέο είδος θα ανταγωνιστεί τα αυτόχθονα είδη κουνουπιών ή άλλους οργανισμούς και θα αποτελέσει μια σημαντική απειλή για ανθρώπους και ζώα.

 

Βιβλιογραφία
  1. Caminade C., J.M. Medlock, E. Ducheyne, K.M. McIntyre, S. Leach, M. Baylis, A.P. Morse, (2012) Suitability of European climate for the Asian tiger mosquito Aedes albopictus: recent trends and future scenarios. J. R. Soc. Interface, 9(75):2708-17. DOI: 10.1098/rsif.2012.0138
  2. ECDC (2009) Development of Aedes albopictus risk maps (ECDC Technical Report), http://ecdc.europa.eu/en/publications/Publications/0905_TER_Development_of_Aedes_Albopictus_Risk_Maps.pdf
  3. Giorgi F (2006) Climate change hot-spots. Geophys Res Lett 33: L08707. doi:10.1029/2006GL025734
  4. Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) (2013) Climate Change 2013: The Physical Science Basis. Cambridge University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA
  5. Sotiropoulou R.E.P., E. Tagaris, A. Sotiropoulos, J. Spanos, P. Milonas, A. Michaelakis, (2015) Estimating climate change for Southeast Europe: a dynamical downscaling approach, European Geosciences Union (EGU), General Assembly 2015, http://meetingorganizer.copernicus.org/EGU2015/ EGU2015-4552.pdf

 

Ευχαριστίες

Η μελέτη αυτή έγινε στο πλαίσιο του έργου LIFE CONOPS Development & demonstration of management plans against -the climate change enhanced- invasive mosquitoes in South Europe (LIFE CONOPS – LIFE12 ENV/GR/000466), που συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή (www.conops.gr; http://tinyurl.com/jb2r7bg).

Δρ Διονυσία Μασέλου, Γεωπόνος, Τμήμα Εντομολογίας και Γ Ζωολογίας,
Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο

Δρ Ευθύμιος Τάγαρης, Φυσικός, Εργαστήριο Περιβαλλοντικών Ερευνών,
ΕΚΕΦΕ Δημόκριτος

Αντρέας Σωτηρόπουλος, MSc, Περιβαλλοντολόγος,
Terra Nova ΕΠΕ

Δρ Αντώνιος Μιχαηλάκης, Ερευνητής, Τμήμα Εντομολογίας και Γ Ζωολογίας,
Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο