Eργαστηριακή επιτήρηση της γρίπης στη Νότια Ελλάδα, 2015-2016

Αντικείμενα της εργαστηριακής επιτήρησης, όπως έχουν καθορισθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), είναι:

  1. Η τυποποίηση και υποτυποποίηση των ιών γρίπης που κυκλοφορούν στην Ελληνική επικράτεια,
  2. Η απάντηση στο ερώτημα εάν τα στελέχη ιού γρίπης ταιριάζουν με τα στελέχη που περιλαμβάνονται στο εμβόλιο της τρέχουσας περιόδου,
  3. Η επιτήρηση της αντοχής στους αναστολείς νευραμινιδάσης και
  4. Ο έλεγχος για παρουσία νέων ιών γρίπης με πανδημικό δυναμικό. Η εργαστηριακή επιτήρηση της γρίπης στην Ελλάδα πραγματοποιείται από το Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς Γρίπης της Ν. Ελλάδος μαζί με το αντίστοιχο Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς Γρίπης της Β. Ελλάδος σε συνεργασία με το ΚΕΕΛΠΝΟ. Αμφότερα τα εθνικά εργαστήρια αναφοράς γρίπης της Ελλάδος είναι αναγνωρισμένα από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) και ενημερώνουν σε εβδομαδιαία βάση τις Ελληνικές υγειονομικές αρχές, τον ΠΟΥ και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου Λοιμώξεων (ECDC).

 

Εργαστηριακή επιτήρηση της γρίπης στη Ν. Ελλάδα, από το Σεπτέμβριο 2015, έως το Μάρτιο 2016

Συνολικά, από την εβδομάδα 40/2015, έως την εβδομάδα 12/2016 ελέγχθηκαν 3446 δείγματα του αναπνευστικού συστήματος από ασθενείς με γριπώδη συνδρομή. Τα δείγματα προέρχονταν από εξωτερικούς ασθενείς, ασθενείς νοσηλευόμενους και ασθενείς από μονάδες εντατικής θεραπείας.

Από το σύνολο των 3446 δειγμάτων που ελέγχθηκαν, 1437 (41.7%) βρέθηκαν θετικά για οποιοδήποτε ιό γρίπης με μοριακή μέθοδο. Ο κυρίαρχος τύπος ιού γρίπης ήταν ο Α, με 1378 θετικά δείγματα, ενώ θετικά για ιό τύπου Β ήταν μόλις 60 δείγματα. Στη συντριπτική τους πλειοψηφία τα δείγματα ιού γρίπης Α ανήκαν στον υπότυπο Α(Η1Ν1)pdm09. Μόλις 5 δείγματα ανήκαν στον υπότυπο Α(Η3Ν2). Ο τύπος Β του ιού κυκλοφόρησε κυρίως το Μάρτιο, προς το τέλος της περιόδου.

 

Αντιγονικός και γενετικός χαρακτηρισμός των στελεχών

Αντιπροσωπευτικά δείγματα θετικά για ιούς γρίπης ενοφθαλμίσθηκαν σε κύτταρα MDCK SIAT-1, που είναι ειδικά για την καλλιέργεια και απομόνωση ιών γρίπης. Στα στελέχη που απομονώθηκαν έγινε αντιγονικός χαρακτηρισμός με τη μέθοδο της αναστολής αιμοσυγκολλήσεως και τη χρήση ειδικών αντιορρών και αντιδραστηρίων. Για το γενετικό χαρακτηρισμό, έγινε προσδιορισμός της γενετικής αλληλουχίας ολοκλήρων των γονιδίων της αιμοσυγκολλητίνης (ΗΑ) και της νευραμινιδάσης (ΝΑ), ανίχνευση μεταλλάξεων και φυλογενετική ανάλυση. Τα αποτελέσματα του χαρακτηρισμού παρουσιάζονται παρακάτω για κάθε τύπο και υπότυπο ιού.

 

Α(Η1Ν1)pdm09

Από τα 40 στελέχη που ελέγχθηκαν, τα 36 προσομοίαζαν αντιγονικά με το στέλεχος A/California/7/2009 του εμβολίου. Τα υπόλοιπα 4 από τα στελέχη χαρακτηρίσθηκαν ως ασθενώς αντιδρώντα. Όλα τα στελέχη A(H1N1)pdm09 κατατάχθηκαν στη νέα γενετική υποομάδα 6B.1 (Εικ. 1). Με βάση τα δεδομένα, τα στελέχη ιού A(H1N1)pdm09 που κυκλοφόρησαν στη Ν. Ελλάδα ήταν γενετικά όμοια με το στέλεχος του εμβολίου A/California/7/2009, το οποίο επιλέχθηκε για χρήση και για την επόμενη χειμερινή περίοδο 2016-2017 στο Βόρειο Ημισφαίριο [1].

Εικόνα 1. Φυλογενετική ανάλυση γονιδίου αιμοσυγκολλητίνης (HA) στελεχών εποχικής γρίπης υποτύπου Α(Η1Ν1)pdm09 που απομονώθηκαν στη Νότια Ελλάδα το 2015-2016

 mar16_kt_2_1

Α(Η3Ν2)

Δεν κατέστη δυνατόν να επιτευχθούν επαρκείς τίτλοι των στελεχών ιών Α(Η3Ν2) σε κύτταρα MDCK SIAT-1, όπως έχει παρατηρηθεί και σε παγκόσμιο επίπεδο τις τρεις προηγούμενες περιόδους [2]. Υψηλοί τίτλοι είναι απαραίτητοι για τον αντιγονικό χαρακτηρισμό των στελεχών. Η γενετική ανάλυση των γονιδίων της ΗΑ και της ΝΑ έδειξε ότι τα στελέχη Α(Η3Ν2) ανήκουν στην υποομάδα 3C.2a του κλάδου A/Victoria/208 και δεν κατατάσσονται με το στέλεχος του φετινού εμβολίου A/Switzerland/9715293/2013, που ανήκει στην υποομάδα 3C.3a (Εικ 2). Ο ΠΟΥ επέλεξε για το εμβόλιο της περιόδου 2016-2017 για το Β. Ημισφαίριο πρότυπο στέλεχος της υποομάδας 3C.2a, που επικράτησε παγκοσμίως.

Εικόνα 2. Φυλογενετική ανάλυση γονιδίου αιμοσυγκολλητίνης (HA) στελεχών εποχικής γρίπης υποτύπου A(H3N2) που απομονώθηκαν στη Νότια Ελλάδα το 2016

mar16_kt_2_2

 

Ιοί τύπου Β

Η αναστολή αιμοσυγκόλλησης έδειξε ότι και τα 14 στελέχη ιού γρίπης τύπου Β που ελέγχθηκαν προσομοίαζαν αντιγονικά με το στέλεχος B/Brisbane/60/2008, που ανήκει στη σειρά Victoria. H αντιγονική ανάλυση επιβεβαιώθηκε με τη φυλογενετική ανάλυση, η οποία κατέδειξε ότι τα Ελληνικά στελέχη ιού τύπου Β κατατάχθηκαν στη γενετική ομάδα 1Α, που αντιπροσωπεύεται από το στέλεχος B/Brisbane/60/2008 (σειρά Victoria) (Εικ 3). Το φετινό τριδύναμο εμβόλιο περιείχε στέλεχος ιού γρίπης της σειράς Yamagata. Για το εμβόλιο της επόμενης περιόδου προτάθηκε στέλεχος της σειράς Victoria, που επικράτησε φέτος σε παγκόσμια κλίμακα.

Εικόνα 3. Φυλογενετική ανάλυση γονιδίου αιμοσυγκολλητίνης (HA) στελεχών εποχικής γρίπης τύπου Β γένους Victoria που απομονώθηκαν στη Νότια Ελλάδα το 2016

mar16_kt_2_3

 

Αντοχή ιών γρίπης Α στους αναστολείς νευραμινιδλασης

Τριάντα στελέχη ιού A(H1N1)pdm09 and 7 ιοί τύπου B ελέγχθηκαν για αντοχή στους αναστολείς νευραμινιδάσης oseltamivir και zanamivir με φαινοτυπικές και μοριακές μεθόδους. Μόνο ένα στέλεχος A(H1N1)pdm09 παρουσίασε αντοχή. Το στέλεχος προερχόταν από ασθενή με ανοσοκαταστολή. Στο zanamivir όλα τα στελέχη παρουσίασαν ευαισθησία.

Βιβλιογραφία
  1. Recommended composition of influenza virus vaccines for use in the 2016-2017 northern hemisphere influenza season http://www.who.int/influenza/vaccines/virus/recommendations/201602_recommendation.pdf
  2. Kossyvakis Α, Pogka V, Melidou A, Moutousi A, Gioula G, Kalliaropoulos A, Exindari M, Emmanouil M, Horefti E, Spala G, Meijer A, Malisiovas N, Mentis A. Challenges in the antigenic characterization of the H3N2 influenza viruses circulating during the 2011-12 influenza season: an ongoing problem? J Clin Microbiol 2015; 53: 1493-9.

 

Α. Κοσσυβάκης, Α. Καλλιαρόπουλος, Β. Πόγκα, Α. Μεντής.
Εθνικό Εργαστήριο Αναφοράς γρίπης Ν. Ελλάδος, Ελληνικό Ινστιτούτο Παστέρ