Πώς καταναλώνουν οι Ελληνες τα αντιβιοτικά: Αποτελέσματα Δημοσκοπήσεων

Στην Ελλάδα διενεργούνται δημοσκοπήσεις με θέμα τη στάση του κοινού απέναντι στα αντιβιοτικά από το 2008, την πρώτη χρονιά που ορίστηκε η 18η Νοεμβρίου σαν η Ευρωπαική μέρα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για τα αντιβιοτικά. Τα τελευταία τρία χρόνια (2013-14 και -15) διενεργούνται για το ΚΕΕΛΠΝΟ από την ΚΑΠΑ Research με την ίδια μεθοδολογία [Computer-Αssisted Web Interviewing (CAWI)], την ίδια χρονική στιγμή (πρώτο δεκαήμερο Νοεμβρίου), σε αντιπροσωπευτικό δείγμα περίπου 1000 ατόμων και με το ίδιο ερωτηματολόγιο, για να υπάρχει η δυνατότητα συγκριτικών αποτελεσμάτων.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι σταθερά τα τελευταία χρόνια και για τη χρονιά που προηγήθηκε της δημοσκοπήσεως, ένας στους δυο ενήλικες Έλληνες λαμβάνει αντιβιοτικό, ενώ το 2015, στα νοικοκυριά με παιδιά ηλικίας κάτω των 18 ετών, σε 3 από τα 4 παιδιά (72%) χορηγήθηκε αντιβιοτικό, και το ποσοστό είναι αυξανόμενο την τελευταία 3ετία. Οι κυριότερες αιτίες για τις οποίες οι Έλληνες καταναλώνουν αντιβιοτικά είναι οι λοιμώξεις αναπνευστικού, με συμπτώματα κυρίως τον πυρετό, τον πονόλαιμο, την ιγμορίτιδα και την παρουσία ακροαστικών. Τα αντιβιοτικά που συχνότερα χρησιμοποιούνται είναι σταθερά η αμοξυκιλλίνη, αμοξυκιλλίνη- κλαβουλανικό και κλαριθρομυκίνη, με τις κεφαλοσπορίνες β΄γενιάς να ακολουθούν.

Στη χώρα μας υπάρχει σημαντικό ποσοστό προμήθειας των αντιβιοτικών χωρίς ιατρική συνταγή. Το 2013 και 2014, ένας στους τέσσερις Έλληνες που έλαβαν αντιβιοτικό το πήραν χωρίς συνταγή, είτε αγοράζοντάς το από το φαρμακείο είτε χρησιμοποιώντας αντιβιοτικά που είχαν στο σπίτι από πριν. Το 2015, το ποσοστό μειώθηκε σε έναν στους πέντε Έλληνες, με αντίστοιχη αύξηση της συνταγογραφούμενης χρήσης αντιβιοτικών και της συνταγογράφησης εκ των υστέρων (αύξηση 50%). Ένας στους τρεις Έλληνες δηλώνει σταθερά ότι έχει αντιβιοτικά στο σπίτι «για ώρα ανάγκης».

Το 2015 μειώθηκε κατά 30% το ποσοστό (10%) που τα προηγούμενα χρόνια (στην περίοδο της κρίσης) δήλωνε ότι χρειάστηκε αντιβιοτικό και δεν το πήρε για οικονομικούς λόγους. Ένας στους τέσσερις από όσους έλαβαν αντιβιοτικά δηλώνει κάποια παρενέργεια (κυρίως εξανθήματα και συμπτώματα από το γαστρεντερικό), και το ποσοστό αυτό είναι σταθερό τα τελευταία χρόνια.

Είναι ενθαρρυντικό ότι ποσοστό 90% δηλώνει ότι δεν παίρνει αντιβιοτικό για το συνάχι, ενώ ποσοστό 45% τα προηγούμενα χρόνια και 40% το 2015 δηλώνει ότι δε θα πάρει αντιβιοτικό αν κρυολογήσει ή εμφανίσει συμπτώματα γρίπης. Το αντίστοιχο ποσοστό το 2009 ήταν 20%.

Στην ερώτηση τι έχουν ακούσει από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης για τα αντιβιοτικά, δυστυχώς η μεγάλη πλειοψηφία δε συγκρατεί τις πληροφορίες για την υπερβολική και άσκοπη χρήση αντιβιοτικών, ούτε την αναγκαιότητα για προμήθεια των αντιβιοτικών μόνο με ιατρική συνταγή. Ανακαλούν στο 45% τις πληροφορίες για τις παρενέργειες των αντιβιοτικών και τα ανθεκτικά μικρόβια.

Στην Ελλάδα, τόσο οι ενήλικες όσο και τα παιδιά, υπερκαταναλώνουν αντιβιοτικά με κύρια ένδειξη τις λοιμώξεις ανώτερου αναπνευστικού. Παρενέργειες αναφέρονται συχνά. Σε ποσοστό 20-25% η κατανάλωση αφορά προμήθεια των αντιβιοτικών χωρίς ιατρική συνταγή. Απαιτείται ενημέρωση του κοινού και έλεγχος για τον περιορισμό της προμήθειας των αντιβιοτικών χωρίς ιατρική συνταγή, και παράλληλα εντατικοποίηση της προσπάθειας εκπαίδευσης των γιατρών της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας στην ορθολογική συνταγογράφηση των αντιβιοτικών.

2008 2009 2011 2013 2014 2015
Αντιβιοτικά τον τελευταίο χρόνο (ενήλικες) 50% 50% 48% 47,5%
Αντιβιοτικά τον τελευταίο χρόνο (<18 ετών) 56,8% 60,5% 72,4%
Αντιβιοτικά χωρίς συνταγή 16% 14% 18,4% 25,2 24,2% 19%
Προσκόμιση συνταγής εκ των υστέρων 15% 10% 6% 9%
Αντιβιοτικά στο σπίτι για ώρα ανάγκης 29% 36% 36% 35%
Παρενέργειες 14,4% 26% 27,5% 25,6%

Αναστασία Αντωνιάδου, Παθολόγος-Λοιμωξιολόγος, Αναπλ. Καθηγήτρια ΕΚΠΑ