Παρεμβαίνοντας για την Αύξηση της Αποτελεσματικότητας των Προγραμμάτων Πρόληψης για την HIV Λοίμωξη Ευρωπαϊκή Κοινή Δράση “Joint Action on Improving Quality in HIV prevention”

Εισαγωγή

Παρά τα βήματα προόδου, η HIV λοίμωξη παραμένει ένα σημαντικό πρόβλημα δημόσιας υγείας. Τα πιο πρόσφατα στοιχεία που δημοσιεύθηκαν από το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων–ECDC δείχνουν ότι το 2014, 29992 άτομα διαγνώστηκαν με HIV λοίμωξη στις 31 χώρες της ΕΕ/ΕΟΧ. Την τελευταία δεκαετία ο αριθμός των νέων HIV λοιμώξεων ανά 100000 πληθυσμού διαμορφώθηκε από 6,7 το 2005, σε 6,4 το 2014. Σύμφωνα με τη Διευθύντρια του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων, Andrea Ammon, η απόκριση στην HIV επιδημία δεν ήταν αρκετά αποτελεσματική, ώστε να παρατηρηθεί σημαντική μείωση.

Τα προγράμματα που υλοποιούνται για την HIV λοίμωξη θα πρέπει να απαντούν στα βασικά ερωτήματα της Δημόσιας Υγείας:

  • Υλοποιούμε τις σωστές παρεμβάσεις;
  • Τις υλοποιούμε με σωστό τρόπο;
  • Τις υλοποιούμε σε τέτοια έκταση ώστε να υπάρχει αντίκτυπος από τις δράσεις μας;

Σχήμα 1: Απαντήσεις στα ερωτήματα Δημόσιας Υγείας μέσω των συστημάτων Επιτήρησης και Αξιολόγησης

Joint_Figure1

Για να μετρήσουμε τη συνολική αποτελεσματικότητα της εθνικής απόκρισης, χρησιμοποιούμε δείκτες που αφορούν τις μακροπρόθεσμες επιδράσεις/αντίκτυπο των παρεμβάσεών μας, όπως τον αριθμό των νέων διαγνώσεων HIV, τον επιπολασμό της νόσου στις ομάδες του πληθυσμού που βρίσκονται σε αυξημένο κίνδυνο ή τον αριθμό των θανάτων από AIDS.

Οι μακροπρόθεσμες επιδράσεις δεν μπορούν να μετρηθούν ή να αποδοθούν παρά σε επίπεδο εθνικών προγραμμάτων ή συνδυασμού προγραμμάτων που υλοποιούνται στο πλαίσιο της εθνικής στρατηγικής. Όλα όμως τα προγράμματα/δράσεις που υλοποιούνται σε εθνικό, περιφερειακό επίπεδο ή και σε επίπεδο παροχής υπηρεσιών θα πρέπει να διενεργούν βασική καταγραφή των εισροών και εκροών, με σκοπό την καλή διαχείριση της δράσης και την αναφορά με συγκεκριμένους δείκτες στους κύριους εμπλεκόμενους. Επιπλέον, σχεδόν όλα τα προγράμματα θα πρέπει να εφαρμόζουν διαδικασίες ποιοτικής βελτίωσης, να υλοποιούν έρευνα σε επιχειρησιακό επίπεδο και μελέτες κόστους -οφέλους, με στόχο να συμβάλλουν στη βελτίωση της αποδοτικότητας και αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων.

Σχήμα 2: Ρεαλιστικοί στόχοι του στρατηγικού σχεδιασμού για το σύστημα Επιτήρησης και Αξιολόγησης της Εθνικής Στρατηγικής

Joint_Figure2

Τι είναι οι διαδικασίες ποιοτικής βελτίωσης στη Δημόσια Υγεία;

Μια συνεχής προσπάθεια να επιτύχουμε μετρήσιμες βελτιώσεις στην αποδοτικότητα και αποτελεσματικότητα, λογοδοσία και άλλους δείκτες ποιότητας υπηρεσιών ή διαδικασιών που βελτιώνουν την υγεία της κοινότητας. Για τα προγράμματα πρόληψης του HIV, πιθανόν να είναι δύσκολο να γνωρίζουμε αν η υλοποίησή τους προχωράει προς τη σωστή κατεύθυνση ή όχι. Αυτό που χρειάζεται είναι μια απλή μέθοδος για να αξιολογηθεί η ποιότητα του προγράμματος. Είναι οι στόχοι σαφείς; Η προσέγγιση των σωστών πληθυσμών έχει επιτευχθεί; Υπάρχουν επαρκείς πόροι και τεχνογνωσία; Το μήνυμα φτάνει στο κοινό που απευθύνεται;

Σύμφωνα με στοιχεία του Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ:

  • 84% των τοπικών υπηρεσιών υγείας
  • 78% των περιφερικών υπηρεσιών υγείας
  • 33% των υπηρεσιών του Κέντρου ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων

χρησιμοποιούν εργαλεία ποιοτικής βελτίωσης στο πλαίσιο του συστήματος διαχείρισης των προγραμμάτων δημόσιας υγείας που υλοποιούν. Τα εργαλεία ποιοτικής βελτίωσης, που φαίνεται να χρησιμοποιούνται συχνότερα, ακολουθούν μια διαδικασία κυκλικής βελτίωσης Plan- Προγραμματισμός αλλαγών, Do-Υλοποίηση αλλαγών, Check-Έλεγχος αν επέφεραν τα επιθυμητά αποτελέσματα, Act- Νέες αλλαγές βασισμένες στα νέα δεδομένα, επέκταση της επιτυχίας.

Πίνακας 1. Προγράμματα ποιοτικής βελτίωσης που χρησιμοποιούνται στις ΗΠΑ

Προγράμματα Ποιοτικής

Βελτίωσης

Υπηρεσίες Υγείας

σε Περιφερικό Επίπεδο

Τοπικές Υπηρεσίες Υγείας
Plan-Do-Check-Act 54% 31%
Lean 29% 5%
Balanced Scorecard 25% 8%
Baldrige 8% 3%
Six Sigma 8% 1%

2010 ASTHO and NACCHO Profile Studies

 

Τι κάνει η Ευρώπη για την εφαρμογή διαδικασιών ποιοτικής βελτίωσης

Η Κοινή Δράση (Joint-Action) «Joint Action Quality improvement of HIV prevention in Europe» ξεκίνησε το Μάρτιο του 2013 και ολοκληρώνεται το Φεβρουάριο του 2016. Σκοπός της κοινής δράσης είναι η βελτίωση της αποτελεσματικότητας των παρεμβάσεων πρόληψης για την HIV Λοίμωξη με τη χρήση εργαλείων βελτίωσης της ποιότητας (Quality Improvement-QI). Τα εργαλεία QI προσδιορίζουν, εφαρμόζουν και αξιολογούν στρατηγικές, ώστε να αναβαθμίζονται οι παρεχόμενες υπηρεσίες και να βελτιώνονται οι ποιοτικοί στόχοι. Από την Κοινή Δράση έχουν διαμορφωθεί πέντε πρακτικά εργαλεία ποιότητας QA/QI προσαρμοσμένα ειδικά για τα προγράμματα πρόληψης για την HIV Λοίμωξη. Επιπλέον, έχουν διαμορφωθεί κατευθυντήριες οδηγίες για την πληροφόρηση της πολιτικής ηγεσίας και των υπεύθυνων φορέων για τη χάραξη στρατηγικού σχεδιασμού, ώστε να υποστηριχθεί η ενσωμάτωση των εργαλείων βελτίωσης της ποιότητας στα προγράμματα πρόληψης.

Τα εργαλεία που χρησιμοποιούνται εφαρμόζουν την κυκλική διαδικασία ποιοτικής βελτίωσης Plan-Do-Check-Act.

Σχήμα 3. Σχηματική Αναπαράσταση της Διαδικασίας Plan-Do-Check-Act

 Joint_Figure3

Η δράση συντονίζεται από το ομοσπονδιακό κέντρο εκπαίδευσης για την Υγεία «Federal Centre for Health Education (BZgA)» που ανήκει στο Υπουργείο Υγείας της Γερμανίας. Η δράση συμβάλλει στην υλοποίηση της Ευρωπαϊκής Στρατηγικής: ‘Combating HIV/AIDS in the European Union and neighbouring countries (2009 – 2013). Στην Κοινή Δράση συμμετέχουν 25 εταίροι (associate-partners) και 19 συνεργάτες (collaborators) από 27 Κράτη, από τα οποία 23 είναι Κράτη Μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Μέσω της Κοινής Δράσης εκπαιδεύτηκαν ως τώρα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο 105 εξειδικευμένα στελέχη από τα 27 Κράτη στη χρήση των εργαλείων ποιότητας QA/QI. Τα στελέχη αυτά θα είναι ικανά να εκπαιδεύσουν άλλα στελέχη σε εθνικό επίπεδο. Στο χρονικό διάστημα υλοποίησης της δράσης έχουν εφαρμοστεί τα εργαλεία ποιότητας σε τουλάχιστον 80 προγράμματα παρεμβάσεων πρόληψης για την HIV λοίμωξη. Τα εκπαιδευτικά προγράμματα και οι συναντήσεις που διενεργήθηκαν επέτρεψαν την ανταλλαγή τεχνογνωσίας και εμπειριών μεταξύ των οργανισμών και των δικτύων που υλοποιούν παρεμβάσεις πρόληψης σε όλη την Ευρώπη.

Το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων ΚΕΕΛΠΝΟ, μετά από σχετικό ορισμό από το Υπουργείο Υγείας το Φεβρουάριο 2012, συμμετέχει ως εταίρος (associate partners) στην Κοινή Δράση στα ακόλουθα πακέτα εργασίας:

  • WP4- Tools (Διαμόρφωση εργαλείων αξιολόγησης προγραμμάτων πρόληψης και εκπαιδευτικού υλικού)
  • WP5 Capacity building (Εκπαίδευση προσωπικού)
  • WP6 Practical Application – πιλοτική εφαρμογή και υλοποίηση σε εθνικό επίπεδο
  • WP7 Principles and Criteria –Διαμόρφωση κατευθυντήριων οδηγιών για την υιοθέτηση των εργαλείων & δεικτών αξιολόγησης
  • WP 8 Policy Development – Διαμόρφωση Πολιτικής για προώθηση της ενσωμάτωσης QA/QI σε στρατηγικό επίπεδο.

Ο εθνικός στόχος που τέθηκε από την ομάδα Quality Action του ΚΕΕΛΠΝΟ ήταν η δημιουργία ομάδας εκπαιδευτών στη χρήση εργαλείων ποιότητας, η οργάνωση εθνικών προγραμμάτων εκπαίδευσης και η εκπαίδευση τουλάχιστον 30 στελεχών που εργάζονται σε προγράμματα/δράσεις για την πρόληψη της HIV λοίμωξης τόσο σε κυβερνητικούς όσο και μη κυβερνητικούς φορείς. Απώτερος στόχος είναι η βελτίωση της αποτελεσματικότητας των προγραμμάτων πρόληψης για την HIV λοίμωξη.

 

Αποτελέσματα Υλοποίησης της Ευρωπαϊκής Δράσης σε Εθνικό Επίπεδο

Εκπαίδευση συντονιστικής ομάδας Quality Action ΚΕΕΛΠΝΟ ως εκπαιδευτών στην εφαρμογή εργαλείων ποιότητας

Τα στελέχη του ΚΕΕΛΠΝΟ που μετέχουν στην κοινή δράση εκπαιδεύτηκαν σε ευρωπαϊκό επίπεδο σε όλα τα εργαλεία ποιότητας, προκειμένου στη συνέχεια να δημιουργηθεί μια σταθερή ομάδα που να μπορεί να εκπαιδεύει όλα τα στελέχη από φορείς που επιθυμούν να εκπαιδευτούν σε εθνικό επίπεδο.

 

Εκπαίδευση στελεχών σε προγράμματα πρόληψης για την HIV Λοίμωξη στην εφαρμογή εργαλείων ποιότητας

Το έμπρακτο ενδιαφέρον των συμμετεχόντων για τη κοινή δράση, τη συμμετοχή στην εκπαίδευση και την πρόθεση των συμμετεχόντων για τη χρήση των εργαλείων ήταν σημαντικό. Ο συνολικός αριθμός στελεχών που συμμετείχαν στην 1η σειρά εκπαίδευσης σε εθνικό επίπεδο ανέρχεται σε 34. Η 1η σειρά εκπαίδευσης έγινε στην αγγλική γλώσσα.

Πίνακας 2. 1η σειρά Εκπαίδευσης στο

Εργαλείο SUCCEED –Εθνικό Επίπεδο

Πίνακας 3. 1η σειρά Εκπαίδευσης στο Εργαλείο PQD –Εθνικό Επίπεδο

 

 Joint_Table 2  Joint_Table 3

 

Εφαρμογή εργαλείων ποιότητας σε προγράμματα πρόληψης για την HIV Λοίμωξη

Συνολικά στη διάρκεια της 1ης σειράς εκπαίδευσης υλοποιήθηκαν 16 εφαρμογές εργαλείων ποιότητας σε προγράμματα που υλοποιούνται για τους κύριους πληθυσμούς στόχους της Εθνικής Στρατηγικής. Σε εθνικό επίπεδο η Ομάδα Quality Action του ΚΕΕΛΠΝΟ ανέλαβε την υποστήριξη και καθοδήγηση των εκπαιδευόμενων κατά τη διαδικασία της εφαρμογής των εργαλείων ποιότητας. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα εργαλεία ποιότητας εφαρμόστηκαν και στην υλοποίηση των εθνικών προγραμμάτων εκπαίδευσης της δράσης “Joint Action QHP”, με στόχο την ποιοτική βελτίωσή τους. Η Ελλάδα αναγνωρίστηκε από τη συντονιστική ομάδα κατά τη διάρκεια της συνάντησης του Βερολίνου τον Ιούνιο του 2015 ως η χώρα που πραγματοποίησε το μεγαλύτερο αριθμό εφαρμογών εργαλείων ποιότητας, συμβάλλοντας σημαντικά στην επίτευξη του στόχου της Κοινής Ευρωπαϊκής Δράσης.

 

Πίνακας 4. Εφαρμογή εργαλείων Ποιοτικής Βελτίωσης ανά Κύριο Πληθυσμό Στόχο

Joint_Table 4

2η σειρά εκπαίδευσης στο εργαλείο ποιότητας SUCCEED, Νοέμβριος 2015 – Φεβρουάριος 2016

Σε εθνικό επίπεδο, η Ομάδα Quality Action του ΚΕΕΛΠΝΟ μετά την ολοκλήρωση της εκπαίδευσής της προχώρησε στην πραγματοποίηση του 1ο μέρους του εκπαιδευτικού προγράμματος στη 2η σειρά εκπαίδευσης στην ελληνική πλέον γλώσσα.

Στη 2η σειρά εκπαίδευσης μετέχουν, μετά από ανοιχτή πρόσκληση 25 στελέχη προγραμμάτων πρόληψης για την HIV Λοίμωξη από το ΚΕΕΛΠΝΟ, ΚΕΘΕΑ, ΟΚΑΝΑ, Μονάδες Λοιμώξεων και Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις που δραστηριοποιούνται στον τομέα της HIV Λοίμωξης.

Πίνακας 5. Κατανομή στελεχών που μετέχουν στη 2η σειρά εκπαίδευσης στο SUCCED

Joint_Table 5

Οι συμμετέχοντες στην αξιολόγηση που έλαβε χώρα μετά το τέλος της εκπαίδευσης χαρακτήρισαν το εκπαιδευτικό πρόγραμμα πολύ χρήσιμο, απέκτησαν σε μεγάλο βαθμό νέες δεξιότητες και δηλώνουν αρκετά ικανοί να υλοποιήσουν την πρακτική εφαρμογή του εργαλείου ποιότητας.

Πίνακας 6. Αξιολόγηση εκπαιδευτικού προγράμματος

Οι εκπαιδευόμενοι δήλωσαν ότι απέκτησαν νέες δεξιότητες

(Κλίμακα 1-10. 10 =πολύ σίγουρος/η)

 

Δυνατότητα Υλοποίησης της Πρακτικής Εφαρμογής μετά την ολοκλήρωση του εκπαιδευτικού προγράμματος

(Κλίμακα 1-10. 10= πολύ εύκολο)

Χρησιμότητα Εκπαιδευτικού Προγράμματος

 

 Joint_Figure4-1  Joint_Figure4-2  Joint_Figure4-3

 

 

Ομάδα Quality Action ΚΕΕΛΠΝΟ

Συντονίστρια / Επιστημονική Υπεύθυνος:

  • Βασιλεία Κοντέ, Ιατρός Λοιμωξιολόγος, Γραφείο HIV Λοίμωξης & ΣΜΝ

 

Συμμετέχοντες/ουσες:

  • Μάγδα Πύλλη, Νοσηλεύτρια ΠΕ, MSc, PhD, Γραφείο HIV Λοίμωξης & ΣΜΝ
  • Σταμάτης Πουλής, Νοσηλευτής ΠΕ, MSc, Τμήμα Διοικητικού Συντονισμού
  • Χρήστος Χρυσομάλλης, Ψυχολόγος, MSc, Τμήμα Παρεμβάσεων στην Κοινότητα
  • Ηλίας Λιάντης, Ψυχολόγος, Τμήμα Παρεμβάσεων στην Κοινότητα
  • Νίκη Λιάπη, Διοικητικός ΠΕ, MSc, Τμήμα Οικονομικής Διαχείρισης

Γραμματειακή Υποστήριξη: Σοφία Κοκκινέλη , Γραφείο HIV Λοίμωξης & ΣΜΝ

 

 

Βιβλιογραφία
  1. Evaluation, Performance Management, and Quality Improvement: Understanding the Role They Play to Improve Public Health Craig Thomas, PhD , Liza Corso, MPA , Harald Pietz Division of Public Health Performance Improvement Office for State, Tribal, Local and Territorial Support Centers for Disease Control and Prevention ,August 6, 2013
  2. A Framework for Monitoring and Evaluating HIV Prevention Programmes for Most-At-Risk Populations UNAIDS/08.23E / JC1519E (English original 2007, 1st reprint, December 2008)
  3. HIV/AIDS Surveillance in Europe 2014 http://ecdc.europa.eu/en/publications/_layouts/forms/Publication_DispForm.aspx?List=4f55ad51-4aed-4d32-b960-af70113dbb90&ID=1408
  4. Defining quality improvement in public health. Riley WJ, Moran JW, Corso LC, BeitschLM, BialekR, & Cofsky A. Journal of Public Health Management Practice2010;16(1), 5–7.
  5. Joint Action on Improving Quality in HIV Prevention. http://www.qualityaction.eu/

Βασιλεία Κοντέ, MD, Συντονίστρια / Επιστημονική Υπεύθυνη Εθνικής Συμμετοχής στην Κοινή Ευρωπαϊκή Δράση QHP