Μύθοι και αλήθειες για την Επιδημιολογική Επιτήρηση των λοιμωδών νοσημάτων

 

Μύθοι Αλήθειες
Επιδημιολογική επιτήρηση των λοιμωδών νοσηματών είναι η περιστασιακή καταγραφή τωνκρουσμάτων Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), επιδημιολογική επιτήρηση είναι η συνεχιζόμενη και συστηματική συλλογή, ανάλυση και ερμηνεία στοιχείων σχετιζόμενων με λοιμώδη νοσήματα με σκοπό την λήψη μέτρων δημόσιας υγείας. Δε νοείται επιδημιολογική επιτήρηση χωρίς λήψη μέτρων.(http://www.who.int/topics/public_health_surveillance/en/)
Η επιδημιολογική επιτήρηση των λοιμωδών νοσημάτωνέχει μόνον ενδιαφέρον τοπικού χαρακτήρα για κάθε χώρα Οι πολλές δυνατότητες για γρήγορη και εύκολη μετακίνηση (κυρίως μέσω των αεροπλάνων), η ανάπτυξη του διεθνούς εμπορίου τροφίμων και βιολογικών παραγόντων, οι κοινωνικές και περιβαλλοντικές αλλαγές που σχετίζονται με τη συγκέντρωση πληθυσμών σε μεγάλα αστικά κέντρα, είναι μερικά από τα χαρακτηριστικά της ραγδαίως εξελισσόμενης παγκόσμιας κοινότητας που ευνοούν την εξάπλωση λοιμωδών μεταδοτικών νοσημάτων. Για το λόγο αυτό λέγεται ότι το τελευταίο κρούσμα πολιομυελίτιδας που καταγράφεται στη χώρα σου είναι αυτό που καταγράφεται στο Νέο Δελχί της Ινδίας.
Η επιδημιολογική επιτήρηση των λοιμωδών νοσημάτων δεν έχει ιδιαίτερο νόημα στις μέρες μας λόγω των πολλών διαθέσιμων εμβολίων και αντιβιοτικών Η επιδημιολογική επιτήρηση των λοιμωδών νοσημάτων είναι στις μέρες μας πιο επίκαιρη από ποτέ. Η εκδήλωση αντοχής των μικροοργανισμών λόγω της υπερβολικής χρήσης των αντιβιοτικών και χημειοθεραπευτικών, καθώς και η εμφάνιση μεταλλάξεων, αναμένεται να δυσχεράνουν την πρόληψη και αντιμετώπιση των λοιμωδών νοσημάτων στο εγγύς μέλλον. Επιπλέον, η παρατηρούμενη μείωση των υποχρεωτικών εμβολιασμών της παιδικής ηλικίας, ως συνέπεια της οικονομικής κρίσης, αναμένεται να έχει επιπτώσεις στη Δημόσια Υγεία.
Η επιδημιολογική επιτήρηση για τα λοιμώδη νοσήματα είναι σημαντική μόνο για τις αναπτυσσόμενες χώρες Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, στις περισσότερες αναπτυγμένες χώρες, όπου η θνησιμότητα από τα μεταδοτικά νοσήματα έχει μειωθεί σημαντικά, η ανησυχία επικεντρώνεται στην πρόληψη εμφάνισης κρουσμάτων μιας νόσου που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε επιδημική έκρηξη ή στην επανεμφάνιση νοσημάτων. Στις αναπτυσσόμενες χώρες, η ανησυχία επικεντρώνεται στην έγκαιρη ανίχνευση επιδημικών εκρήξεων μεταδοτικών νοσημάτων, προκειμένου να ελεγχθεί η εξάπλωσή τους και να μειωθεί η θνησιμότητα από αυτά. Τα συστήματα επιδημιολογικής επιτήρησης είναι εξαιρετικά σημαντικά στην παρακολούθηση του έλεγχου των μεταδοτικών νοσημάτων, τόσο στις αναπτυγμένες όσο και στις αναπτυσσόμενες χώρες.(Global infectious disease surveillance, http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs200/en/)
Ο ΠΟΥ δεν έχει ρόλο εφόσον διαπιστωθεί από το σύστημα επιδημιολογικής επιτήρησης μιας χώρας επιδημική έκρηξη ενός μεταδοτικού νοσήματος Μόλις επιβεβαιωθεί η επιδημική έκρηξη ενός μεταδοτικού νοσήματος με κριτήρια διεθνούς εξάπλωσης, σύμφωνα με το Διεθνή Υγειονομικό Κανονισμό, οι σχετικές πληροφορίες δημοσιεύονται στο Διαδικτυακό Ιστότοπο του ΠΟΥ (http://www.who.int/csr/don/en/). Μια ομάδα του ΠΟΥ καταφθάνει στη χώρα, όπου έχει εντοπιστεί το πρόβλημα εντός 24 ωρών, προκειμένου να γίνει η αρχική αξιολόγηση, να ξεκινήσουν άμεσα μέτρα για τον έλεγχο της κατάστασης και να σχεδιαστεί μια διεθνής στρατηγική ελέγχου, εάν κριθεί απαραίτητο. Η διασύνδεση των συστημάτων επιτήρησης των διαφόρων χωρών δημιουργεί ένα παγκόσμιο «δίκτυο δικτύων», το οποίο εξασφαλίζει υποστήριξη τόσο σε επίπεδο τεχνικό όσο και ανθρώπινου δυναμικού, σε όποια χώρα αντιμετωπίζει μια επιδημική έκρηξη.(WHO’s epidemic preparedness and response, http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs200/en/)
Η επιδημιολογική επιτήρηση εφαρμόζεται μόνο για τα λοιμώδη μεταδοτικά νοσήματα Στους στόχους που τίθενται για τον 21ο αιώνα από τα Αμερικανικό Κέντρο για τον Έλεγχο και την Πρόληψη των Νοσημάτων (CDC), η επιδημιολογική επιτήρηση στη Δημόσια Υγεία εξελίσσεται και δεν περιορίζεται μόνο στα λοιμώδη μεταδοτικά νοσήματα. Ήδη στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής επεκτείνεται στην καταγραφή πολλών μη-λοιμωδών καταστάσεων, όπως τραυματισμών, γενετικών ανωμαλιών, χρόνιων νοσημάτων, έκθεσης σε περιβαλλοντικούς και επαγγελματικούς παράγοντες κινδύνου.(CDC’s Vision for Public Health Surveillance in the 21st Century. Morbidity and Mortality Weekly Report. Suppl./vol 61, July 27, 2012

 

Μαλαματένια Αρβανιτίδου-Βαγιωνά, Καθηγήτρια Υγιεινής, Τμήμα Ιατρικής, Σχολή Επιστημών Υγείας, Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
Ζωή Τσίμτσιου, Επιστημονικός Συνεργάτης Εργαστηρίου Υγιεινής, Τμήμα Ιατρικής, Σχολή Επιστημών Υγείας, Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης