Ο σημαντικός ρόλος των αρχείων νεοπλασιών στον έλεγχο του καρκίνου

Ο καρκίνος είναι η δεύτερη μεγαλύτερη αιτία θανάτου στην Ελλάδα και μία από τις κυριότερες στο κόσμο. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) εκτιμά ότι 7,6 εκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως πέθαναν από καρκίνο το 2008, ενώ κάθε χρόνο διαγιγνώσκονται 13 περίπου εκατομμύρια νέες περιπτώσεις καρκίνου. Το 70% περίπου των θανάτων που οφείλονται στον καρκίνο συμβαίνουν σε χώρες με χαμηλά ή μεσαία κατά κεφαλήν εισοδήματα. Έρευνες διαπιστώνουν ότι το ένα τρίτο όλων των θανάτων από καρκίνο οφείλονται σε παράγοντες κινδύνου, οι οποίοι μπορούν να προληφθούν.

Συχνοί παράγοντες κινδύνου για τον καρκίνο είναι το κάπνισμα, η χρήση αλκοόλ, διατροφικοί παράγοντες συμπεριλαμβανομένων της χαμηλής πρόσληψης φρούτων και λαχανικών, η έλλειψη φυσικής δραστηριότητας, το αυξημένο σωματικό βάρος και η παχυσαρκία. Άλλοι σημαντικοί παράγοντες κινδύνου περιλαμβάνουν την έκθεση σε: φυσικές καρκινογόνες ουσίες, όπως η υπεριώδης (UV) και η ιονίζουσα ακτινοβολία; χημικές καρκινογόνες ουσίες, όπως το βενζο(α)πυρένιο, η φορμαλδεΰδη και οι αφλατοξίνες (προσμείξεις τροφίμων), ίνες όπως ο αμίαντος; και βιολογικές καρκινογόνες ουσίες, όπως οι μολύνσεις από ιούς, βακτήρια και παράσιτα.

Ο επιπολασμός των γνωστών παραγόντων κινδύνου για τον καρκίνο διαφοροποείται ανάλογα με την περιοχή. Αυτό φαίνεται από το ότι διαφορετικά ποσοστά θανάτων από καρκίνο, οφείλονται σε διαφορετικούς παράγοντες κινδύνου (εικόνα 1).

 

dec2013gr_figure1 

 

Τα στοιχεία είναι ανησυχητικά παγκοσμίως και αυτό υποδηλώνει ότι η εκπαίδευση και η πρόληψη είναι σημαντικοί άξονες σε όλα τα σχέδια δράσης για τον έλεγχο του καρκίνου. Πρόσφατη έρευνα του ΠΟΥ σε 185 χώρες έδειξε ότι πολλές από τις χώρες που συμμετείχαν αγωνίζονται με δυσκολία να καταπολεμήσουν αποτελεσματικά τη ραγδαία αύξηση και επιβάρυνση από τον καρκίνο. Ειδικότερα, θεμελιώδη στοιχεία όπως η ισχυρή και αποφασιστική ηγεσία που θα μπορέσει να εξασφαλίσει επαρκή χρηματοδότηση για την πολιτική ελέγχου του καρκίνου και η κατανομή πόρων για την εφαρμογή της απουσιάζουν. Επιπλέον, αξιόπιστες πληροφορίες για τον αριθμό και το είδος των περιπτώσεων καρκίνου δεν είναι διαθέσιμες. Λιγότερες από τις μισές χώρες του κόσμου έχουν πληθυσμιακά αρχεία νεοπλασιών. Τα μητρώα αυτά είναι ζωτικής σημασίας για την καταγραφή πληροφοριών υψηλής ποιότητας βάσει των οποίων θα αναπτυχθεί, υλοποιηθεί και αξιολογηθεί αποτελεσματική εθνική αντικαρκινική πολιτική. Ο Dr Christopher Wild, διευθυντής του International Agency for Research on Cancer (IARC), εξηγεί ότι: «Καλύτερα δεδομένα για την εμφάνιση του καρκίνου θα βοηθήσουν τις κυβερνήσεις να αξιοποιήσουν στο έπακρο τους περιορισμένους πόρους τους και να κατευθύνουν κεφάλαια και δραστηριότητες όπου αυτά χρειάζονται περισσότερο.»

Το IARC, για να υποστηρίξει τα κράτη-μέλη στην αποτύπωση του προβλήματος από τον καρκίνο και στη συλλογή αξιόπιστων στοιχείων, ανέλαβε παγκόσμια πρωτοβουλία για την ανάπτυξη Αρχείων Νεοπλασιών στις χώρες χαμηλού και μέσου κατά κεφαλήν εισοδήματος που υποστηρίζεται από πολλούς διεθνείς, περιφερειακούς και εθνικούς εταίρους. Η πρωτοβουλία αυτή στηρίζει κυρίως εκείνες τις χώρες που δε διαθέτουν τους πόρους, για να καταπολεμήσουν αποτελεσματικά τη ραγδαία αύξηση του καρκίνου. Η Ελλάδα μέσω του Εθνικού Αρχείου Νεοπλασιών (ΕΑΝ) συμμετείχε στη δεύτερη διεθνή συνάντηση των ΕΑΝ, η οποία έλαβε χώρα στη Σμύρνη στην Τουρκία.

Ο Οργανισμός μέσω της πρωτοβουλίας αυτής ενθαρρύνει τα κράτη μέλη να μετρήσουν τη συχνότητα του καρκίνου και τη διαθεσιμότητα των παρεμβάσεων που μπορούν να σώσουν ζωές, όπως ο προσυμπτωματικός έλεγχος για τον καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, ο εμβολιασμός κατά της ηπατίτιδας Β και ο ιός των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV), καθώς επίσης και η παρηγορητική θεραπεία για τους ασθενείς με καρκίνο. Επιπλέον, το πλαίσιο προωθεί την παρακολούθηση των πιο σημαντικών παραγόντων κινδύνου όπως το κάπνισμα, η επιβλαβής κατανάλωση αλκοόλ και η μη υγιεινή διατροφή.

Στην Ελλάδα η αναδιάρθρωση του ΕΑΝ εγκαινιάστηκε επίσημα το 2012. Εναρμονισμένοι με τη διεθνή εμπειρία για την επέκταση των μητρώων καρκίνου, συμπεριελήφθησαν μεταβλητές σχετικά με παράγοντες κινδύνου, όπως το κάπνισμα, η κατανάλωση αλκοόλ και η ειδική πληθυσμιακή ομάδα. Ωστόσο, η εμπειρία από το πρώτο έτος λειτουργίας του μητρώου, έδειξε ότι πληροφορίες σχετικά με παράγοντες κινδύνου είναι σπάνια διαθέσιμες στους ιατρικούς φακέλους των ασθενών στα Ελληνικά δημόσια νοσοκομεία. Συγκεκριμένα, οι πληροφορίες για τη χρήση αλκοόλ και την ειδική πληθυσμιακή ομάδα ήταν μάλλον αδύνατο να καταγραφούν. Ως εκ τούτου, κατά τη διάρκεια της πρώτης αναθεώρησης του εντύπου καταγραφής και δίνοντας έμφαση στην ποιότητα και όχι στην ποσότητα οι μεταβλητές αυτές αφαιρέθηκαν. Το κάπνισμα αποφασίστηκε να παραμείνει, παρά τις δυσκολίες, λόγω του της υψηλής συχνότητας καπνιστών στην Ελλάδα και τις τάσεις επιδημίας που επικρατούν.

Μελέτη για την ακρίβεια των πληροφοριών σχετικά με τους παράγοντες κινδύνου που συγκεντρώθηκαν στο πλαίσιο λειτουργίας κεντρικού μητρώου στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, έδειξε ότι, παρά τους περιορισμούς, τα συλλεχθέντα στοιχεία για τους παράγοντες κινδύνου είναι χρήσιμα για διερευνητικές μελέτες, ειδικά εκείνα που αφορούν την επιτήρηση των τύπων καρκίνου που σχετίζονται με το επάγγελμα [1]. Ενδεικτικά παραδείγματα, αναφορικά με τη χρησιμότητα των αρχείων νεοπλασιών στη μάχη κατά του καρκίνου είναι του αρχείου της Μινεσότας και του αρχείου της Νέας Υόρκης [2]. Το πρώτο αφορά την ανάδειξη αυξημένου αριθμού περιπτώσεων μεσοθηλιώματος, ενός σπάνιου τύπου καρκίνου άμεσα συνδεδεμένου με τον αμίαντο στη Βόρεια Μινεσότα. Τα ευρήματα χρησιμοποιήθηκαν στη θεσμοθετημένη κατανομή πόρων για τη διερεύνηση άλλων τύπων καρκίνου σχετιζόμενων με την επαγγελματική έκθεση. Το δεύτερο παράδειγμα έδειξε πως η γεωγραφική κατανομή των περιπτώσεων καρκίνου βοήθησε την πολιτεία στην ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων.

Συμπερασματικά, τα αρχεία νεοπλασιών παίζουν σημαντικό ρόλο στον έλεγχο του καρκίνου. Οι πληροφορίες που συλλέγονται είναι η πρωταρχική πηγή όχι μόνο για την επιδημιολογική έρευνα όσον αφορά τους καθοριστικούς παράγοντες του καρκίνου, αλλά και για τον προγραμματισμό και την αξιολόγηση των υπηρεσιών υγείας στην πρόληψη, τη διάγνωση και τη θεραπεία της νόσου. Η αξία ενός αρχείου νεοπλασιών εξαρτάται από την ποιότητα των συλλεχθέντων δεδομένων και η καταγραφή των περιπτώσεων καρκίνου θα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πλήρης και ολοκληρωμένη. Η επιδημιολογική έρευνα, βασισμένη σε ολοκληρωμένη καταγραφή των περιπτώσεων καρκίνου, παραμένει ο πιο έγκυρος και αποτελεσματικός τρόπος για τη σχεδίαση και αξιολόγηση όλων των δραστηριοτήτων για τον έλεγχο της νόσου.

 

Βιβλιογραφία
  1. Brownson RC, Davis JR, Chang JC, Dilorenzo TM, Keefe TJ, Bagby JR. JR (1988). A study of the accuracy of cancer risk factor information reported to a central registry compared with that obtained by interview. American Journal of Epidemiology, Volume 129, 616-24.
  2. CDC and National Cancer Registrars Association-Quality cancer data saves lives. http://www.ncra-usa.org/files/public/NPCR30Minute.pptx

Λία Τζάλα, PhD, Υπεύθυνη Γραφείου Εθνικού Αρχείου Νεοπλασιών και
Σπανίων Νόσων, Υπεύθυνη Τμήματος Εκπαίδευσης και Εθνικών Αρχείων