Ηπατίτιδα Α και διεθνή ταξίδια

Η ηπατίτιδα Α είναι παγκοσμίως μια από τις συχνότερες νόσους που προλαμβάνονται με εμβολιασμό. Παγκοσμίως, οι γεωγραφικές περιοχές διακρίνονται σε υψηλής, μέσης ή πολύ χαμηλής ενδημικότητας, με βάση τις συνθήκες υγιεινής στην περιοχή. Η ηπατίτιδα Α είναι συχνή στον αναπτυσσόμενο κόσμο, όπου η λοίμωξη συμβαίνει κατά την πρώτη παιδική ηλικία, και είναι συνήθως ήπια ή ασυμπτωματική,  με αποτέλεσμα τα υψηλά ποσοστά ανοσίας στον ενήλικο πληθυσμό,  και ως εκ τούτου τη σπάνια μόνο εμφάνιση επιδημιών. Στις αναπτυγμένες χώρες, η ηπατίτιδα Α είναι ασυνήθης, αλλά μπορεί να συμβούν επιδημίες στην κοινότητα.

Η ηπατίτιδα Α θεωρείται από τις πιο συχνές λοιμώξεις που μπορούν να προληφθούν με εμβολιασμό στους επίνοσους ταξιδιώτες προς προορισμούς υψηλής ή μέσης ενδημικότητας. Η επίπτωση της λοίμωξης σε επίνοσους ταξιδιώτες υπολογίζεται από 6 ως 30 περιστατικά ανά 100.000 μήνες διαμονής σε αναπτυσσόμενες χώρες, δηλαδή 10 ως 50 φορές χαμηλότερη από την προ 20ετίας επίπτωση, που ήταν 300 περιστατικά ανά 100.000 μήνες διαμονής. Η Νότια Ευρώπη δε θεωρείται πια προορισμός υψηλού κινδύνου σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ευρώπη, αλλά τα ταξίδια σε περιφερικότερες περιοχές της Ανατολικής Ευρώπης έχουν σαφή συσχέτιση με κίνδυνο νόσησης από ηπατίτιδα Α. Οι δημοφιλείς -συνήθως για σύντομη παραμονή- περιοχές της Βόρειας Αφρικής (π.χ. Αίγυπτος, Μαρόκο, Τυνησία) και  Δυτικής Ασίας (π.χ. Τουρκία) αποτελούν σαφώς προορισμούς υψηλού κινδύνου. Πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η αύξηση κρουσμάτων ηπατίτιδας Α σε ταξιδιώτες από Νορβηγία, Ολλανδία και Αγγλία που επισκέφθηκαν την Αίγυπτο.  Η διαμονή σε πολυτελή ξενοδοχεία πολλών αστέρων δεν εξαλείφει τον κίνδυνο. Τα ποσοστά προσβολής και η επίπτωση της λοίμωξης είναι μάλλον υποεκτιμημένα, λόγω των ασυμπτωματικών λοιμώξεων και των περιπτώσεων που διαγιγνώσκονται και αντιμετωπίζονται  στο εξωτερικό. Ο κίνδυνος υποεκτιμάται συχνά κατά τα ταξίδια σε προορισμούς που γειτνιάζουν με τη χώρα προέλευσης, όπως το Μεξικό για τους Αμερικανούς ή η Τουρκία και η Βόρειος Αφρική για τους Ευρωπαίους.

Σύμφωνα με μελέτες που διενεργήθηκαν σε δυτικές χώρες, τα διεθνή ταξίδια ήταν ο πλέον συχνά ταυτοποιούμενος παράγοντας κινδύνου για την ηπατίτιδα Α. Σε μια σουηδική και μια ελβετική μελέτη, το ποσοστό αυτό ανερχόταν στο 34% των κρουσμάτων ηπατίτιδας Α, ενώ σε μια μελέτη από τις Ηνωμένες Πολιτείες, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 18%. Στην Ελλάδα, ιστορικό διεθνούς ταξιδιού αναφερόταν στο 10% όλων των κρουσμάτων ηπατίτιδας Α, που καταγράφηκαν από το ΚΕΕΛΠΝΟ την περίοδο 2004-2011. Οι ταξιδιώτες που επισκέπτονται φίλους και συγγενείς, και κυρίως τα παιδιά τους, αποτελούν την πλειοψηφία των κρουσμάτων ηπατίτιδας Α, που σχετίζονται με ταξίδια. Επομένως, αυτή η ομάδα ταξιδιωτών θεωρείται υψηλού κινδύνου για λοίμωξη από ηπατίτιδα Α.  Επιπλέον, υπάρχει ο κίνδυνος μετάδοσης εισαγόμενων λοιμώξεων ηπατίτιδας Α και δευτερογενούς συρροής κρουσμάτων σε συνοικούντες, σε άλλα παιδιά και σε προσωπικό σχολείων, από παιδιά-ταξιδιώτες που επισκέφτηκαν φίλους και συγγενείς.

Παρότι ο κίνδυνος λοίμωξης από ηπατίτιδα Α στους ταξιδιώτες μειώθηκε κατά 10-50 φορές με την πάροδο του χρόνου, παραμένει σημαντικός σε πολλούς προορισμούς υψηλής και μέσης ενδημικότητας. Επομένως, πρέπει να γίνεται εκτίμηση για εμβολιασμό για τους ταξιδιώτες προς αυτές τις περιοχές, ιδίως στις ομάδες υψηλού κινδύνου, όπως είναι αυτοί που επισκέπτονται φίλους και συγγενείς, και ιδιαιτέρως τα παιδιά τους. Παράλληλα,  η φροντίδα για την τήρηση των βασικών μέτρων προφύλαξης για τα τρόφιμα και τα ποτά παραμένει καίρια για την ασφάλεια στο ταξίδι. Απαιτείται, τέλος, σχεδιασμός κατάλληλων στρατηγικών για την ενίσχυση της ενημέρωσης των ταξιδιωτών και την ιδιαίτερη στόχευση των ομάδων υψηλού κινδύνου.

Βιβλιογραφία

Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Available at : http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2012/chapter-3-infectious-diseases-related-to-travel/hepatitis-a [Accessed 19 April 2013]

Mutsch M, Spicher VM, Gut C, Steffen R. Hepatitis A virus infections in travelers, 1988–2004. Clin Infect Dis. 2006 Feb 15;42(4):490–7.

Jacobsen KH, Wiersma ST. Hepatitis A virus seroprevalence by age and world region, 1990 and 2005. Vaccine. 2010 Sep 24;28(41):6653–7.

Teitelbaum P. An estimate of hepatitis A in unimmunized Canadian travellers to developing countries. J Travel Med 2004;11:102-6.

De Serres G, Duval B, Shadmani R, et al. Ineffectiveness of the current strategy to prevent hepatitis A in travelers. J Travel Med 2002;9:10-6.

Hellenic Centre for Disease Control and Prevention (HCDCP). Epidemiological data for hepatitis A in Greece, 2004-2011 [Accessed 19 April 2013]

Van Der Eerden LJ, Bosman A, Van Duynhoven YT. Surveillance of hepatitis A in the Netherlands 1993-2002 Ned Tijdschr Geneeskd. 2004 Jul 10;148(28):1390-4.

Richardus JH, Vos D, Veldhuijzen IK, Groen J. Seroprevalence of hepatitis A virus antibodies in Turkish and Moroccan children in Rotterdam. J Med Virol. 2004 Feb;72(2):197-202.

MacDonald E, Steens A, Stene-Johansen K, Gillesberg Lassen S, Midgley SE, Lawrence J, Crofts J, Ngui SL, Balogun K, Frank C, Faber M, Gertler M, Verhoef L, Koopmans M, Sane J, van Pelt W, Sundqvist L, Vold L. Increase in hepatitis A in tourists from Denmark, England, Germany, the Netherlands, Norway and Sweden returning from Egypt, November 2012 to March 2013. Euro Surveill. 2013;18(17):pii=20468

Παρασκευή Σμέτη, Ανδρούλα Παυλή, Σοφία Χατζηαναστασίου, Έλενα Μαλτέζου
Γραφείο Ταξιδιωτικής Ιατρικής , Τμήμα Παρεμβάσεων σε Χώρους Παροχής Υπηρεσιών Υγείας