Νέα από τη διεθνή βιβλιογραφία Οκτώβριος 2012

1. Hartog JJ, Boogaard H, Nijland H and Hoek G. Do the health benefits of cycling outweigh the risks? 2011. Cien Saude Colet. (12): 4731-44.

 

Είναι τα οφέλη της χρήσης ποδηλάτου για την υγεία περισσότερα από τους κινδύνους; Μια σχετική μελέτη από την Ολλανδία.

Η αλλαγή από το αυτοκίνητο στο ποδήλατο ως μέσο μεταφοράς, από κοινωνικής σκοπιάς, μπορεί να επιφέρει σημαντικά κέρδη για τη Δημόσια Υγεία, λόγω μειωμένων εκπομπών ρύπων, θορύβου και αυξημένων επίπεδων σωματικής δραστηριότητας. Σε ατομικό επίπεδο, όμως, υπάρχουν αρνητικές επιπτώσεις στην Υγεία, όπως η αυξημένη έκθεση σε ατμοσφαιρικούς ρύπους και ο κίνδυνος για αυτοκινητιστικό δυστύχημα. Στο συγκεκριμένο άρθρο οι συγγραφείς διερευνούν το κατά πόσον τα οφέλη για την Υγεία που προσφέρει η μετακίνηση με ποδήλατο είναι περισσότερα από τους τυχόν κινδύνους στους οποίους εκτίθενται οι ποδηλάτες.

Για το σκοπό αυτό, οι συγγραφείς συγκέντρωσαν τη βιβλιογραφία που σχετίζεται με την ατμοσφαιρική ρύπανση, τα αυτοκινητιστικά δυστυχήματα και τη φυσική δραστηριότητα. Σκοπός τους ήταν να εκτιμήσουν τις επιπτώσεις που θα είχε στην ολική θνησιμότητα το υποθετικό σενάριο ότι 500.000 άτομα ηλικίας 18-64 ετών αλλάζουν τρόπο μετακίνησης και από αυτοκίνητο χρησιμοποιούν ποδήλατο για μικρές μετακινήσεις σε καθημερινή βάση, στην Ολλανδία. Ως μικρή μετακίνηση όρισαν διαδρομές μικρότερες από 7,5 χλμ.

Οι συγγραφείς εκτίμησαν ότι το κέρδος στο προσδόκιμο επιβίωσης από την αυξημένη φυσική δραστηριότητα ήταν μεταξύ 3 και 14 μηνών. Αντιθέτως, το προσδόκιμο επιβίωσης ελαττωνόταν από 0.8 μέχρι 40 ημέρες, λόγω της έκθεσης στην ατμοσφαιρική ρύπανση και από 5 έως 9 ημέρες, λόγω των αυτοκινητιστικών δυστυχημάτων. Έτσι, κατά μέσο όρο τα πλεονεκτήματα του ποδηλάτου ήταν περίπου 9 φορές μεγαλύτερα από τους ενδεχόμενους κινδύνους. Επίσης, η αύξηση του προσδόκιμου επιβίωσης στο παραπάνω υποθετικό σενάριο υπερτερούσε του κινδύνου, ακόμα και όταν για τη φυσική δραστηριότητα χρησιμοποιούνταν η ελάχιστη εκτίμηση ενώ για την έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση και τα αυτοκινητιστικά δυστυχήματα η μέγιστη εκτίμηση του κινδύνου.

Τα κοινωνικά οφέλη από τη χρήση ποδηλάτου ήταν ακόμα μεγαλύτερα, εάν συνεκτιμούνταν η μείωση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και του συνολικού αριθμού αυτοκινητιστικών δυστυχημάτων λόγω της χρήσης του ποδήλατου.

Βέβαια η μελέτη αυτή πραγματοποιήθηκε στην Ολλανδία όπου η χρήση ποδηλάτου είναι εκτεταμένη και οι υποδομές καλύτερες από ότι στη χώρα μας. Αντίστοιχη μελέτη θα ήταν καλό να γίνει και στη Ελλάδα.

 

2. Karanasiou A, Moreno N, Moreno T, Viana M, de Leeuw F, Querol X. Health effects from Sahara dust episodes in Europe: literature review and research gaps. Environ Int. 2012 Oct 15; 47:107-14.

 

Υπάρχουν άμεσες επιδράσεις των επεισοδίων μεταφοράς σκόνης από τη Σαχάρα στην υγεία του πληθυσμού;

Η μεταφορά σκόνης από τη Σαχάρα στη Μεσογειακή λεκάνη, και στη χώρα μας, είναι ένα εντυπωσιακό φαινόμενο που γίνεται άμεσα αντιληπτό από τους κατοίκους και εμφανίζεται συνήθως την άνοιξη. Τα τελευταία 5 χρόνια διάφορες επιστημονικές ομάδες προερχόμενες από Μεσογειακές Ευρωπαϊκές χώρες διερευνούν τις επιδράσεις στην υγεία αυτών των φαινομένων.

Η πρόσφατη δημοσίευση των Karanasiou et al. (2012) αποτελεί μια συστηματική ανασκόπηση της σχετικής βιβλιογραφίας. Η μεταφορά σκόνης από τη Σαχάρα σχετίζεται άμεσα με την αύξηση των επιπέδων των συγκεντρώσεων των αιωρούμενων σωματιδίων στην ατμόσφαιρα, και συγκεκριμένα αυτών με αεροδυναμική διάμετρο μεταξύ 2.5 και 10 μg/m3 (PM2.5-10). Οι βλαπτικές επιδράσεις της έκθεσης σε αιωρούμενα σωματίδια στην υγεία έχουν μελετηθεί εκτενώς και έχουν τεκμηριωθεί. Μέχρι σήμερα, όμως, περισσότερο βλαπτικά θεωρούνται τα σωματίδια με μικρότερη διάμετρο (PM2.5), που προέρχονται κυρίως από την κυκλοφορία των οχημάτων, ενώ οι επιπτώσεις των μεγαλύτερων σωματιδίων στην ανθρώπινη υγεία είναι ακόμη υπό διερεύνηση.

Οι συγγραφείς της ανασκόπησης καταλήγουν ότι ακόμα και σε φαινόμενα, όπως η μεταφορά σκόνης από την έρημο, που τα επίπεδα των μεγαλύτερων σωματιδίων είναι ιδιαίτερα αυξημένα, οι ενδείξεις για επιδράσεις στην υγεία παραμένουν αντιφατικές. Απαιτείται περαιτέρω έρευνα εστιασμένη στη χημική σύσταση και τοξικότητα των σωματιδίων, ενώ για την καλύτερη προστασία του πληθυσμού προτείνεται  αυστηρότερος έλεγχος των ανθρωπογενών πηγών ατμοσφαιρικής ρύπανσης.

 

3. Pope CA, Ezzati M, Dockery DW. Fine particulate air pollution and life expectancy in the United States. N Engl J Med 2009; 360: 376-86.

 

Μπορεί η έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση να μειώσει το προσδόκιμο επιβίωσης;

Οι συγγραφείς εκτίμησαν την επίδραση στο προσδόκιμο επιβίωσης της έκθεσης σε αιωρούμενα μικρο-σωματίδια καθώς και το όφελος από τη μείωση των συγκεντρώσεων των μικρο-σωματιδίων που έχει ήδη επιτευχθεί σε ορισμένες περιοχές των ΗΠΑ. Συνεκτίμησαν άλλους παράγοντες που είναι γνωστό ότι επιδρούν στο προσδόκιμο επιβίωσης όπως είναι κοινωνικο-οικονομικοί παράγοντες και δημογραφικά χαρακτηριστικά, καθώς και εκτιμήσεις για τη συχνότητα του καπνίσματος. Η μελέτη περιέλαβε 51 μητροπολιτικές περιοχές. Διαπιστώθηκε ότι μια μακροχρόνια μείωση κατά 10μg/m3 στα σωματίδια ΡΜ2.5 συνδέεται με αύξηση στο προσδόκιμο επιβίωσης κατά 0.61 (+/- 0.20) έτη, ανεξάρτητα από τις τιμές των άλλων παραγόντων που ελήφθησαν υπόψη. Επίσης αναφέρεται ότι στη μείωση των συγκεντρώσεων ΡΜ2.5 οφείλεται το 15% της αύξησης του προσδόκιμου επιβίωσης.

Από τα παραπάνω αποτελέσματα φαίνεται το μέγεθος των επιδράσεων της σωματιδιακής ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην ανθρώπινη υγεία, γεγονός το οποίο μάλλον υποτιμάται στη χώρα μας.

Κλέα Κατσουγιάννη, Καθηγήτρια, Ιατρική Σχολή, Παν. Αθηνών
Εργαστήριο Υγιεινής, Επιδημιολογίας και Ιατρικής Στατιστικής