Συνέντευξη από τον ακαδημαϊκό καθηγητή κο Δημήτρη Τριχόπουλο

 

Είσαστε από τους πρώτους επιστήμονες, οι οποίοι απέδειξαν ότι υπάρχει συσχέτιση ανάμεσα στο παθητικό κάπνισμα και την υγεία και ιδιαίτερα στον καρκίνο. Τί σας έκανε να θέσετε αρχικά και στη συνέχεια να διερευνήσετε την υπόθεση για το παθητικό κάπνισμα;

Για την ακρίβεια ήμουν ο πρώτος, ο οποίος δημοσίευσε τη συσχέτιση ανάμεσα στο παθητικό κάπνισμα και τον καρκίνο του πνεύμονα. Αυτό όμως δεν έχει ιδιαίτερη σημασία. Η σχέση θα τεκμηριωνόταν νωρίτερα ή αργότερα, αφού ο καπνός του τσιγάρου περιέχει γενοτοξικές ουσίες, oι οποίες έχουν τη δυνατότητα να προκαλέσουν καρκινογόνες βλάβες χωρίς να υπάρχει οποιοδήποτε ασφαλές όριο.

Έχετε παίξει σπουδαίο ρόλο στην ανακάλυψη σημαντικών παραγόντων κινδύνου στην επιδημιολογία και αιτιολογία του καρκίνου. Ποιά είναι η συμβολή του περιβάλλοντος σε σχέση με την κληρονομικότητα;

Ο ρόλος του περιβάλλοντος είναι εξαιρετικά σημαντικός, αφού μόνο το κάπνισμα ευθύνεται για το ένα τέταρτο των θανάτων από καρκίνο παγκοσμίως. Συχνά, όμως, υπάρχει συνέργεια περιβαλλοντικών και γενετικών παραγόντων. Να επισημάνω ότι το μοριακό υπόστρωμα κάθε καρκίνου περιλαμβάνει γονιδιακές βλάβες, οι οποίες όμως αφορούν κατά κύριο λόγο τα σωματικά κύτταρα και δεν είναι κληρονομούμενες.

Τα τελευταία χρόνια λέγεται όλο και συχνότερα ότι ο καρκίνος μπορεί να προληφθεί μέσα από τον τρόπο ζωής και τη σωστή διατροφή (μεσογειακή διατροφή). Συμφωνείτε ή διαφωνείτε και τί πιστεύετε σχετικά; Ποιά, κατά τη γνώμη σας, είναι η βαρύτητα διατροφής στην πρόληψη του καρκίνου;

Η σωστή διατροφή, η οποία τουλάχιστον στις δυτικές κοινωνίες φαίνεται να εκφράζεται από την παραδοσιακή Μεσογειακή διατροφή, μπορεί να οδηγήσει στη μείωση των θανάτων από καρκίνο κατά 5-10%.

Από την πολυεθνική σας εμπειρία και ιδιαίτερα στις ΗΠΑ ποια η γνώμη σας για την πολιτική πρόληψης στην Ελλάδα σε σύγκριση με τις άλλες χώρες στην ΕΕ και τις ΗΠΑ;

Προληπτικά μέτρα στις ΗΠΑ εφαρμόστηκαν πολύ νωρίτερα από ότι στη χώρα μας, αλλά ο ελληνικός πληθυσμός είχε συγκριτικό πλεονέκτημα, αφού η παραδοσιακή του διατροφή υπερείχε, η εκβιομηχάνιση καθυστέρησε και η φυσική άσκηση μέχρι πριν από μερικά χρόνια ήταν κομμάτι της καθημερινότητάς μας.

Υπάρχουν ενδείξεις στη βιβλιογραφία ότι η υγεία του ελληνικού πληθυσμού και αναφέρομαι κυρίως στα χρόνια νοσήματα, όπως τα καρδιαγγειακά και ο καρκίνος, χειροτερεύει τις τελευταίες δεκαετίες. Τί αλλαγές ή παρεμβάσεις πιστεύετε ότι θα πρέπει να γίνουν ούτως ώστε να αλλάξει αυτή η κατάσταση;

Στην πραγματικότητα, η υγεία του Ελληνικού πληθυσμού βελτιώνεται με την πάροδο του χρόνου, αλλά ο ρυθμός βελτίωσης είναι μικρότερος από εκείνον που παρατηρείται σε πολλούς άλλους πληθυσμούς, κυρίως του δυτικού κόσμου. Το αποτέλεσμα είναι να χάνουμε σταδιακά το συγκριτικό μας πλεονέκτημα έναντι των άλλων χωρών, το οποίο ήταν έκδηλο στη δεκαετία του 1960. Όσον αφορά τις αναγκαίες παρεμβάσεις, αυτές θα πρέπει να επικεντρωθούν στην καταπολέμηση των καταστροφικών καπνισματικών μας συνηθειών, στη διατήρηση της παραδοσιακής μας διατροφής, στην ένταξη της φυσικής άσκησης στην καθημερινότητά μας και στην ελαχιστοποίηση των βιομηχανικών κινδύνων, όπου ακόμη υπάρχουν.

Το κοινό πολύ συχνά μπερδεύεται από τα αποτελέσματα μελετών ή κλινικών δοκιμών, οι οποίες υποστηρίζουν ότι κάτι κάνει καλό στην υγεία, ενώ άλλες υποστηρίζουν ότι αυτό κάνει κακό. Τι πιστεύετε ότι μπορεί να γίνει για να μειωθεί αυτή η σύγχυση;

Πιστεύω πως πρέπει να υπάρχει σύνεση στη δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων και όταν τα αποτελέσματα δημοσιοποιούνται θα πρέπει να εκφράζεται σαφώς ο βαθμός βεβαιότητας και να αποφεύγονται οι υπερβολές. Γενικά, οι έρευνες σε ανθρώπους υπερέχουν εκείνων σε πειραματόζωα. Από τις έρευνες σε ανθρώπους, προηγούνται από πλευράς αξιοπιστίας οι κλινικές δοκιμές και οι προοπτικές έρευνες διαχρονικής παρακολούθησης.

Η επιδημιολογία και η επιδημιολογική επιτήρηση παρέχουν τις επιστημονικές βάσεις για τη δημόσια υγεία. Ποιά είναι η άποψή σας και τί ενέργειες πιστεύετε ότι θα πρέπει να γίνουν στην Ελλάδα για την παρακολούθηση των χρονίων νοσημάτων; (εδώ θα θέλαμε να αναφερθείτε στην αναγκαιότητα λειτουργίας του Εθνικού Αρχείου Νεοπλασιών).

Πράγματι, η επιδημιολογία αποτελεί την επιστημονική βάση της προληπτικής ιατρικής και αποτελεί σημαντικό βήμα προόδου για τη χώρα μας ότι υπάρχουν σήμερα βάσιμες προοπτικές για τη σωστή λειτουργία ενός εθνικού αρχείου νεοπλασιών.

Ποιό είναι το μέλλον της πρόληψης;

Η πρόληψη θα εξακολουθήσει να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, αν και κατά τη γνώμη μου η θεραπευτική ιατρική έχει καλύτερες προοπτικές. Ας μην ξεχνάμε πάντως ότι η πρόληψη και η θεραπεία είναι συμπληρωματικές και όχι αμοιβαίως εξαιρετέες.

Ποιά βασικά ερωτήματα θα θέλατε να απαντήσει η επιδημιολογία την επόμενη δεκαετία;

Η προσωπική μου επιθυμία θα ήταν η διευκρίνιση του ρόλου των ενδομήτριων επιδράσεων στην αιτιολογία του καρκίνου του μαστού και ίσως και άλλων καρκίνων στην ενήλικη ζωή. Σημαντική συμβολή θα αποτελούσε επίσης η διευκρίνιση της επιδημιολογίας και κατά συνέπεια της αιτιολογίας των νευροεκφυλιστικών νοσημάτων.

Τί συμβουλή θα δίνατε στους επιστήμονες του μέλλοντος;

Να είναι αφοσιωμένοι και σεμνοί.