Τον Οκτώβριο του 2011 παρουσιάστηκαν κρούσματα της νόσου των λεγεωναρίων σε τουρίστες που διέμεναν σε ξενοδοχεία της Κέρκυρας. Το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕΕΛΠΝΟ) άμεσα έστειλε κλιμάκια ειδικών στην Κέρκυρα, ενώ υπήρξε και σχετική δραστηριοποίηση και σε άλλες τουριστικές περιοχές της χώρας (π.χ. Κρήτη, Ρόδος), όπου είτε είχαν αναφερθεί παρόμοια περιστατικά είτε υπήρχε αυξημένος κινδύνου εμφάνισης κρουσμάτων (μεγάλες ξενοδοχειακές μονάδες, κλπ.).

Oκτώ (8) κλιμάκια στελεχωμένα από τα αρμόδια τμήματα του ΚΕΕΛΠΝΟ καθώς και προσωπικό του Δικτύου Εργαστηρίων Δημόσιας Υγείας σε συνεργασία με τις υπηρεσίες Δημόσιας Υγείας των αντίστοιχων Περιφερειών, πραγματοποίησαν δειγματοληψίες σε ξενοδοχιακές μονάδες. Προτεραιότητα δόθηκε σε ξενοδοχεία που συνδεθηκαν με κρούσματα λεγεωνέλλας. Τα δείγματα αναλύθηκαν και βάσει των αποτελεσμάτων και των οδηγιών του EWGLI (European Working Group for Legionella Infections) έγιναν οι απαραίτητες διορθωτικές ενέργειες. Προκειμένου να διαπιστωθεί η αποτελεσματικότητα των διορθωτικών ενεργειών έγιναν σε δεύτερο χρόνο επαναλληπτικές δειγματολειψίες.

Τα αποτελέσματα των εργαστηριακών ελέγχων όλου του Δικτύου Εργαστηρίων Δημόσιας Υγείας (ΔΕΔΥ) παρατίθενται στον πίνακα που ακολουθεί. Οι δειγματοληψίες συνεχίζονται σε όλες τις τουριστικές περιοχές της χώρας σε συνεργασία με όλες τις περιφεριακές διευθύνσεις δημόσιας υγείας.

*Τα δείγματα για έλεγχο λεγεωνέλλας που έγιναν στο ΚΕΔΥ το 2011 προέρχονται από τις Περιφέρειες: Αττικής, Πειραιά, Πελοποννήσου, Μακεδονίας, Στερεάς Ελλάδας, Βορείου Αιγαίου, Ιονίων Νήσων, Νοτίου Αιγαίου, Κυκλάδων ενώ το 2012 από τις Περιφέρειες: Αττικής, Πελοποννήσου, Ηπείρου, Ιονίων Νήσων, Νοτίου Αιγαίου, Κυκλάδων.

*Τα δείγματα για έλεγχο λεγεωνέλλας που έγιναν στο ΠΕΔΥ Ν. Αιγαίου το 2012 προέρχονται από την Περιφέρεια Ν. Αιγαίου.

*Τα δείγματα για έλεγχο λεγεωνέλλας που έγιναν στο ΠΕΔΥ Κρήτης το 2011 και το 2012 προέρχονται από τις Περιφέρειες: Ηρακλείου, Ρεθύμνης, Λασιθίου και Χανίων.

*Τα δείγματα για έλεγχο λεγεωνέλλας που έγιναν στο ΠΕΔΥ Αλεξανδρούπολης το 2011 προέρχονται από τις Περιφέρειες: Έβρου και Καβάλας, ενώ το 2012 από τις Περιφέρειες: Ξάνθης, Έβρου, Καβάλας και Ροδόπης.

Χρ. Αναστασιάδη, ΠΕΔΥ Νοτίου Αιγαίου

Η εμφάνιση πυρετού στον ταξιδιώτη που επιστρέφει αποτελεί κλινικό σύνδρομο δύσκολο στην αντιμετώπισή του, διότι ο πυρετός μπορεί μεν να οφείλεται σε απλή ιογενή αυτοθεραπευόμενη λοίμωξη, αλλά μπορεί εξίσου να αποτελεί και προμήνυμα ενός ταχέως εξελισσόμενου και πιθανώς θανατηφόρου λοιμώδους νοσήματος.

Η ανεύρεση του πιθανού αίτιου του πυρετού στον ταξιδιώτη πρέπει να ολοκληρώνεται σύντομα, για να χορηγηθεί έγκαιρα αποτελεσματική θεραπεία και να προληφθούν δυσμενείς επιπλοκές, αλλά και για να αποκλειστεί η μετάδοση δυνητικά μολυσματικού νοσήματος σε άλλα άτομα.

Η λήψη του ταξιδιωτικού ιστορικού είναι επιβεβλημένη και πρωταρχικής σημασίας, αποτελεί δε αληθινή τέχνη να μπορεί ο ιατρός ή ο νοσηλευτής να εκμαιεύσει τις λεπτομέρειες που θα βοηθήσουν αποφασιστικά στη διαφορική διάγνωση του αίτιου του πυρετού.

Επιδημιολογία – Πυρετός μετά το ταξίδι με απουσία άλλων κλινικών ευρημάτων έχει παρατηρηθεί στο 2- 3% των Ευρωπαίων ταξιδιωτών που επιστρέφουν από αναπτυσσόμενες χώρες. Σύμφωνα με τα δεδομένα του δικτύου GeoSentinel, ο πυρετός αποτελεί το δεύτερο πιο συχνό σύμπτωμα μετά τη διάρροια, τόσο για τον ταξιδιώτη που εισάγεται στο νοσοκομείο (78%), όσο και γι αυτόν που προσέρχεται στα εξωτερικά ιατρεία (25%).

Αιτιολογία πυρετού – Η ελονοσία αποτελεί το πλέον συχνό αίτιο του πυρετού στους νοσηλευόμενους μετά από ταξίδι ασθενείς (13 – 48%), ιδίως σε επιστρέφοντες από την Υποσακχάριο Αφρική, ενώ ο Δάγγειος πυρετός αποτελεί το πλέον συχνό αίτιο (6%) για τις υπόλοιπες τροπικές και υποτροπικές χώρες. Στο 22% των ταξιδιωτών ο πυρετός υποστρέφει χωρίς να ανευρεθεί τελικά αίτιο, ενώ στο 14% ανευρίσκονται κοινές λοιμώξεις του αναπνευστικού (Πίνακας 1).

Πίνακας 1: Αιτιολογία 6.957 εμπυρέτων μεταξύ 24.920 ασθενών που επιστρέφουν από ταξίδι

Σημειώνεται ότι στις αναπτυσσόμενες χώρες συχνά η κλινική βαρύτητα ενός λοιμώδους νοσήματος είναι διαφορετική στον ξένο επισκέπτη από ότι στο τοπικό πληθυσμό, κυρίως λόγω του συνεχούς ανοσολογικού ερεθισμού των γηγενών κατοίκων από το παθογόνο αίτιο της λοίμωξης. Έτσι, βαρείας μορφής ελονοσία μπορεί να εκδηλωθεί σε ταξιδιώτη σε χώρα με εγχώρια μετάδοση, ενώ οι κάτοικοί της όταν μολύνονται εμφανίζουν ήπια κλινικά σημεία λόγω συχνών επαναμολύνσεων.

Κλινική προσέγγιση του εμπύρετου ταξιδιώτη – Εκτός των κλινικών σημείων, από το ιστορικό του ταξιδιώτη βοηθούν τη διάγνωση η γνώση του διαφορετικού χρόνου επώασης των λοιμωδών νόσων , οι ακριβείς περιοχές που επισκέφθηκε και ο βαθμός έκθεσης του ταξιδιώτη σε περιβαλλοντικούς κινδύνους, είδος διατροφής, έκθεσης σε ζώα, τσιμπήματα εντόμων, σεξουαλικές σχέσεις κλπ .

Χρόνος επώασης – Ο χρόνος επώασης παίζει καθοριστικό ρόλο για την ανεύρεση του παθογόνου αίτιου στον επιστρέφοντα ταξιδιώτη. Καθοριστική σημασία έχει η εκτίμηση του χρόνου εμφάνισης του πυρετού μετά την επιστροφή του ταξιδιώτη σε σχέση με το χρόνο επώασης των λοιμωδών νοσημάτων που εκτιμά ο ιατρός κατά τη διαφορική διάγνωση (Πίνακας 2).

Πίνακας 2: Αίτια πυρετού στον επιστρέφοντα ταξιδιώτη σε συσχέτιση με το χρόνο επώασης

Γεωγραφική περιοχή της έκθεσης – Είναι σημαντικό να γνωρίζουμε την ακριβή διαδρομή και τους χώρους επίσκεψης σε μία χώρα του ταξιδιώτη που επιστρέφει με εμπύρετο. Τα συχνότερα λοιμώδη νοσήματα που επικρατούν σε συγκεκριμένες γεωγραφικές περιοχές του πλανήτη δίδονται στον Πίνακα 3 και Πίνακα 3α.

Πίνακας 3: Κίνδυνος μόλυνσης από παθογόνο αίτιο εμπυρέτου ανά γεωγραφική περιοχή

Πίνακας 3α: Συσχέτιση παθογόνου αιτίου εμπυρέτου λοίμωξης προς γεωγραφική περιοχή

Τρόπος έκθεσης – Βασικό ρόλο στη διάγνωση της λοίμωξης παίζει ο προσδιορισμός του τρόπου έκθεσης, επομένως είναι απαραίτητη η λήψη του ιστορικού, ώστε να προσδιοριστεί εάν το παθογόνο αίτιο προκάλεσε τη λοίμωξη μέσω άμεσης επαφής, σταγονιδίων, αερογενώς, από δήγμα κουνουπιού, μέσω της διατροφικής αλυσίδας και νερού ή μέσω σεξουαλικής επαφής (Πίνακας 4).

Πίνακας 4: Διαφορική διάγνωση πυρετού στον επιστρέφοντα ταξιδιώτη από αναπτυσσόμενη περιοχή

Κλινικά και εργαστηριακά σημεία – Η διάγνωση του αίτιου της λοίμωξης στον εμπύρετο ταξιδιώτη διευκολύνεται από τα συνοδά εργαστηριακά ή κλινικά ευρήματα που συνοδεύουν τον πυρετό (Πίνακας 5).

Πίνακας 5: Κοινά κλινικά και εργαστηριακά ευρήματα από λοιμώδη αίτια σε ταξιδιώτες που επιστρέφουν από αναπτυσσόμενες χώρες

Αρχικές εργαστηριακές εξετάσεις – Οι συνήθεις εργαστηριακές εξετάσεις που απαιτούνται για το νοσηλευόμενο ασθενή με εμπύρετο ύστερα από ταξίδι, είναι:

Γενική αίματος, ηπατικός κύκλος, παχεία και λεπτή σταγόνα για ελονοσία, καλλιέργεια ούρων και γενική ούρων και ακτινογραφία θώρακος.

Ανάλογα με το ιστορικό, την κλινική εικόνα και τον τόπο ταξιδιού ορίζονται οι ορολογικές και μοριακές εργαστηριακές εξετάσεις για αναζήτηση ειδικών παθογόνων ιών, παρασίτων και μικροβίων. Στον Πίνακα 6 δίδονται τα εργαστηριακά ευρήματα των συνήθων λοιμώξεων ασθενών που επιστρέφουν από αναπτυσσόμενη χώρα.

Πίνακας 6: Κοινά κλινικά και εργαστηριακά ευρήματα από λοιμώδη αίτια σε ταξιδιώτες που επιστρέφουν από αναπτυσσόμενες χώρες

Συμπέρασμα

Η πολλαπλότητα των αιτίων του πυρετού για τον ταξιδιώτη που επιστρέφει από αναπτυσσόμενη χώρα μάς αναγκάζει να χρησιμοποιήσουμε το χρόνο επώασης του λοιμώδους νοσήματος, τις εργαστηριακές εξετάσεις, κυρίως δε το ταξιδιωτικό ιστορικό του ασθενούς με πλήρη αναφορά των γεωγραφικών περιοχών επίσκεψης, τις σεξουαλικές επαφές, τα τσιμπήματα από κουνούπια, τσιμπούρια και άλλους διαβιβαστές, το χώρο διαμονής και το είδος διατροφής, καθώς και το μεταφορικό μέσο που χρησιμοποιήθηκε.

Την εμπειρία και τη γνώση του ιατρονοσηλευτικού προσωπικού ενισχύουν σήμερα οι άφθονες πληροφορίες που ανευρίσκονται στις επίσημες ιστοσελίδες των CDC, ECDC, WHO και ΚΕΕΛΠΝΟ καθώς και αρκετών διεθνών δικτύων επικοινωνίας ταξιδιωτικής ιατρικής.

Βιβλιογραφία:

1. Wilson ME, Weld LH, Boggild A, et al. Fever in returned travelers: results from the GeoSentinel Surveillance Network. Clin Infect Dis 2007;44:1560-8.
2. Eli Schwartz, Approach to patients with fever. Tropical Diseases in travelers, Eli Schwartz editor, Wiley-Blackwell, 2009;370-378.
3. Freedman DO, Weld LH, Kozarsky PE, Fisk T, Robins R, von Sonnenburg F, et al. Spectrum of disease and relation to place of exposure among ill returned travelers. N Engl J Med. 2006 Jan 12;354(2):119-30.
4. CDC The Yellow Book 2012. Oxford University Press, 2012; 456

Γεώργιος Σαρόγλου, Ομ. Καθηγητής Παθολογίας/Λοιμώξεων, Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών

Η προετοιμασία του ταξιδιώτη πριν την αναχώρηση έχει ως στόχο να τον προφυλάξει από πιθανούς κινδύνους για την υγεία του, έτσι ώστε να μπορέσει να έχει τη μέγιστη δυνατή απόλαυση από την εμπειρία του ταξιδιού. Είναι μία διαδικασία που έχει δύο στάδια: α) την αξιολόγηση κινδύνου και β) τη διαχείριση του κινδύνου.

Κατά την αξιολόγηση κινδύνου συλλέγονται όλες εκείνες οι πληροφορίες που θα βοηθήσουν ώστε η διαχείριση κινδύνου να είναι εξατομικευμένη και ο ταξιδιώτης, ο οποίος συνήθως είναι ένα υγιές άτομο και όχι ασθενής, να λάβει πληροφορίες ειδικά προσαρμοσμένες στις δικές του ανάγκες και στο δικό του ταξίδι. Έτσι αποφεύγεται η απαρίθμηση όλων ανεξαιρέτως των κινδύνων που θα προκαλούσαν φόβο και θα τρομοκρατούσαν τον ταξιδιώτη. Προτείνεται να χρησιμοποιείται ειδικό ερωτηματολόγιο στη συλλογή των πληροφοριών.

Στην αξιολόγηση κινδύνου συλλέγονται πληροφορίες που αφορούν στο ταξιδιώτη (ηλικία, φύλο, εγκυμοσύνη, ατομικό ιστορικό, προηγούμενοι εμβολιασμοί, αλλεργίες, ειδικές δυσκολίες ή ανάγκες, προηγούμενοι προορισμοί, κ.α.) και στο ταξίδι (προορισμός, ημερομηνία αναχώρησης, διάρκεια παραμονής, λόγος ταξιδιού, τύπος διαμονής, μεταφορικό μέσο, διαθέσιμες υπηρεσίες υγείας, κ.α.)

Ο ταξιδιώτης πρέπει να απαντήσει σε μια σειρά ερωτήσεων για την κατάσταση της υγείας του και το ατομικό του ιστορικό, όπως:

• Χρησιμοποιείτε κάποια φαρμακευτική αγωγή; Εάν ναι, ποια;
• Υποφέρετε από κάποια χρόνια πάθηση; Εάν ναι ποια;
• Είστε αλλεργικός/η στα αυγά ή σε φαρμακευτική αγωγή;
• Είστε έγκυος;
• Είχατε ποτέ επιληπτικές κρίσεις;
• Είχατε ποτέ ψυχιατρικά ή ψυχολογικά προβλήματα;
• Είχατε ποτέ ίκτερο ή ηπατίτιδα;
• Έχετε κάποια ανοσοανεπάρκεια;
• Έχετε υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση στο θύμο αδένα ή στον σπλήνα;
• Έχετε τώρα πυρετό; Εάν ναι, τι θερμοκρασία;

Αναφορικά με το ταξίδι, πληροφορίες που βοηθούν στο σχεδιασμό εξατομικευμένης πληροφορίας είναι αποτέλεσμα ερωτήσεων που αφορούν στο:

• Πού πάτε;
• Πότε αναχωρείτε;
• Γιατί πάτε;
• Πόσο θα μείνετε
• Πού θα μείνετε;
• Με τι μέσο θα ταξιδέψετε;

Ο επαγγελματίας υγείας που πραγματοποιεί την αξιολόγηση κινδύνου πρέπει να γνωρίζει τη γεωγραφική κατανομή ορισμένων ασθενειών, αφού μερικά νοσήματα μπορούν να μεταδοθούν μόνο μέσα σε καθορισμένα γεωγραφικά όρια. Για παράδειγμα, ο κίτρινος πυρετός απαντάται μόνο σε ορισμένες χώρες της Αφρικής και της Νότιας Αμερικής και η γνώση της κατανομής είναι σημαντική για να καθοριστεί αν θα χορηγηθεί το εμβόλιο έναντι του κίτρινου πυρετού. Η κατανομή του κινδύνου από ελονοσία δεν είναι ομοιόμορφη σε όλη την έκταση της χώρας και είναι διαφορετικός ο βαθμός έκθεσης του ταξιδιώτη ανάλογα με τον προορισμό του.

Μερικοί κίνδυνοι είναι εποχικοί, για παράδειγμα ο δάγκειος πυρετός απαντάται μετά τις βροχές, ενώ η μηνιγγίτιδα κατά τη διάρκεια της ξηρασίας. Μεγαλύτερη έκθεση σε λοιμώξεις καταγράφεται κατά τη διάρκεια των θερινών μηνών, σε αντιδιαστολή με το χειμώνα.

Το ταξίδι γενικά σε αναπτυσσόμενες χώρες συνδέεται με υψηλότερους κινδύνους για την υγεία, ιδιαίτερα με κινδύνους που σχετίζονται με το φαγητό και το νερό. Επίσης, ο ταξιδιώτης αντιμετωπίζει και άλλους κινδύνους συμπεριλαμβανομένων αυτών που έχουν να κάνουν με κακές υποδομές σε υπηρεσίες υγείας, κακά συντηρημένα οδικά δίκτυα, εγκληματικότητα κλπ.

Ο σκοπός έχει σημαντικό ρόλο στον καθορισμό των κινδύνων υγείας. Οι λόγοι για ένα ταξίδι είναι πολλοί και ποικίλοι, συμπεριλαμβανομένων των διακοπών, της εθελοντικής εργασίας, της αποστολής, της επίσκεψης σε φίλους και συγγενείς, επαγγελματικούς κ.α. Ο βαθμός της επαφής με τον τοπικό πληθυσμό είναι σημαντική πτυχή που εξετάζει ο επαγγελματίας υγείας, αφού τα νοσήματα που μεταδίδονται από άτομο σε άτομο, όπως η διφθερίτιδα, η φυματίωση και η μηνιγγίτιδα, διαβιβάζονται ευκολότερα σε παρατεταμένη και στενή επαφή. Έτσι, μεγαλύτερο κίνδυνο διατρέχουν οι επαγγελματίες υγείας που συμμετέχουν σε αποστολές και εθελοντική εργασία , οι εκπαιδευτικοί και όσοι είναι πιθανότερο να έχουν στενή επαφή με τον γηγενή πληθυσμό, όπως αυτοί που επισκέπτονται φίλους και συγγενείς. Εκείνοι που πηγαίνουν να εργαστούν στο εξωτερικό έχουν πολύ ειδικές ανάγκες όσον αφορά τον εμβολιασμό και τις ειδικές οδηγίες. Η έλλειψη προετοιμασίας πριν την αναχώρηση, η απομόνωση, η έλλειψη της οικογένειας και του σπιτιού, τα γλωσσικά εμπόδια, είναι μερικά από τα προβλήματα που βιώνει αυτή η ομάδα.

Η στέγαση και το κατάλυμα διαμονής είναι ένας άλλος παράγοντας που καθορίζει την επιτυχή έκβαση του ταξιδιού. Δεν είναι ίδιος ο κίνδυνος για ένα επιχειρηματία που επισκέπτεται για μια βδομάδα το Ν. Δελχί και διαμένει σε 5αστερο ξενοδοχείο με κλιματισμό, πρόσβαση σε καθαρό νερό και φαγητό, με τον κίνδυνο ενός φοιτητή που ταξιδεύει με σακίδιο στην Ινδία και κοιμάται σε πανδοχεία ή τρώει από προμηθευτές στο δρόμο.

Ορισμένες δραστηριότητες έχουν ειδικούς κινδύνους, όπως αυτές που έχουν να κάνουν με επαφή με ζώα, αναρριχήσεις, καταδύσεις κλπ.

Στα κύρια αντικείμενα της διαχείρισης κινδύνου περιλαμβάνονται: οι εμβολιασμοί, η χημειοπροφύλαξη έναντι της ελονοσίας, η εκπαίδευση σχετικά με την αποφυγή των τσιμπημάτων από έντομα, η πρόληψη της διάρροιας ταξιδιωτών. Άλλα αντικείμενα που δίνονται πληροφορίες και εκπαιδεύεται ο ταξιδιώτης στη διαχείρισή τους είναι: περιβαλλοντολογικοί κίνδυνοι, κίνδυνοι για την ασφάλεια, κίνδυνοι από σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα, κίνδυνοι για την ψυχική υγεία, πολιτισμικά ζητήματα, κ.α.

Αποτέλεσμα της αξιολόγησης κινδύνου είναι η εξατομικευμένη πληροφορία σχετικά με το είδος των εμβολιασμών, τη λήψη ανθελονοσιακής προφύλαξης και για ό,τι άλλο μπορεί να χρειάζεται ο ταξιδιώτης.

Είναι προτιμότερο για τον ταξιδιώτη να ζητήσει οδηγίες 4-6 εβδομάδες νωρίτερα. Έτσι και το πρόγραμμα εμβολιασμών θα είναι συμπληρωμένο και θα υπάρχει χρόνος να συζητηθούν όλα τα θέματα. Οι ταξιδιώτες της τελευταίας στιγμής είναι ένα υψηλό ποσοστό, όχι μόνο στην Ελλάδα αλλά και διεθνώς. Ωστόσο, πάντα καταβάλλεται κάθε δυνατή προσπάθεια για την καλύτερη προετοιμασία τους.

Υπάρχουν πολλά μέσα και πηγές για την ενημέρωση και εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας για ζητήματα που σχετίζονται με το ταξίδι, όπως εξειδικευμένα βιβλία, χάρτες, ιστότοποι, κατευθυντήριες οδηγίες, τηλεφωνικές γραμμές κ.α., έτσι ώστε ο επαγγελματίας υγείας να μπορεί να παρέχει ακριβείς και ασφαλείς πληροφορίες για τη διαχείριση των κινδύνων που διατρέχει ένας ταξιδιώτης.

Για περισσότερη μελέτη:

• Travel Medicine, Edited by Jay S. Keystone, MD, Phyllis E. Kozarsky, MD, David O. Freedman, MD, Hans D. Nothdurft, MD and Bradley A. Connor, MD 2nd Edition; 2008 ; Elsevier Publication
• Manual of Travel Medicine and Health, Robert Steffen, Herbert L. DuPont, Annalies Wilder-Smith, ISBN-10: 155009369X | ISBN-13: 978-1550093698 | 3^rd Edition, 594 pages, 2007; B.C. Decker Publication
• Ζητήματα Υγείας Ταξιδεύοντας στον Κόσμο, Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Ελληνική έκδοση Επιμέλεια: Π. Χατζηπανταζή, ISBN: 978-960-452-116-6 Σελίδες: xviii+358, 2010. ΒΗΤΑ ιατρικές εκδόσεις.

Πετρούλα Χατζηπανταζή, MD, MPH, MFTM-RCPS(Glasg), CTHR, Εμπειρογνώμων Υπουργείου Εξωτερικών

Εισαγωγή

Η διάρροια των ταξιδιωτών (ΔΤ) αποτελεί το συχνότερο αλλά και πιό προβλέψιμο πρόβλημα υγείας που σχετίζεται με το ταξίδι. Το ποσοστό προσβολής κυμαίνεται από 30-70%, ανάλογα με τον προορισμό.

H πιθανότητα προσβολής από ΔΤ δεν μπορεί να εξαλειφθεί πλήρως ακόμα και αν εφαρμοστούν πιστά οι κανόνες ατομικής υγιεινής και οι διεθνείς οδηγίες πρόληψης. Ο βασικότερος παράγοντας για την εμφάνισή της είναι η η μη τήρηση υψηλού επίπεδου υγιεινής στους χώρους εστίασης.

Λοιμώδεις παράγοντες

Στο 80-90% των περιπτώσεων το αίτιο είναι κάποιο βακτηρίδιο, ενώ οι ιοί απομονώνονται στο 5-8%. Σε ταξιδιώτες που παραμένουν σε χώρες υψηλού κινδύνου για μεγάλο διάστημα, τα παράσιτα ευθύνονται για το 10% των περιπτώσεων. Το πιο συχνό βακτηρίδιο είναι το ETEC E. coli, ακολουθούμενο από το C. jejuni, τη Shigella spp. και τη Salmonella spp., ενώ σε αυξανόμενη συχνότητα αναγνωρίζονται η Aeromonas spp. και η Plesiomonas spp. Οι ιοί που απομονώνονται ανήκουν στις κατηγορίες των νοροϊών, ροταϊών και αστροϊών. Η Giardia είναι το κύριο παθογόνο από τα πρωτόζωα, ενώ η Entamoeba histolytica και το Cryptosporidium είναι σχετικά σπάνια αίτια. Ο κίνδυνος για ΔτΤ από Cyclospora είναι καθαρά γεωγραφικός και εποχικός.

Εμφάνιση του συνδρόμου

Ο πιο σημαντικός παράγων κινδύνου για την εμφάνιση ΔΤ είναι ο προορισμός του ταξιδιού (Σχήμα 1), (Πίνακας 1).

Πίνακας 1: Κίνδυνος εμφάνισης διάρροιας ταξιδιωτών ανάλογα με τον προορισμό

Κίνδυνος για τους ταξιδιώτες

Η ΔΤ παρουσιάζεται με την ίδια συχνότητα σε άντρες και γυναίκες και συχνότερα σε νεότερες ηλικίες. Προηγούμενα επεισόδια δεν προφυλάσσουν από μελλοντικές προσβολές, ενώ στις περισσότερο εύκρατες περιοχές αναφέρονται εποχικές διακυμάνσεις. Σε ταξιδιώτες μακράς παραμονής σε ένα προορισμό έχουν καταγραφεί έως και 3 επεισόδια μέσα στον πρώτο χρόνο.

Γενικά ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε περιοχές όπου δεν υπάρχει σύστημα αποχέτευσης, σταθερή παροχή ρεύματος ή/και τρεχούμενου νερού καθώς επίσης και η απαραίτητη εκπαίδευση στους χειριστές των τροφίμων.

Οι παράγοντες κινδύνου μπορούν να συνοψιστούν στον παρακάτω πίνακα (Πίνακας 2).

Πίνακας 2: Παράγοντες κινδύνου για διάρροια των ταξιδιωτών

Κλινικές εκδηλώσεις

Η μικροβιακή διάρροια εμφανίζεται με ενοχλητικά συμπτώματα που μπορεί να ποικίλλουν, από ήπιο κολικοειδή πόνο και διαρροϊκές κενώσεις μέχρι έντονο κοιλιακό πόνο, πυρετό, εμέτους και αιμορραγικές διάρροιες. Οι εντεροπαθογόνοι ιοί προκαλούν αντίστοιχα συμπτώματα, αν και ειδικά με τους νοροϊούς οι έμετοι είναι περισσότερο συχνοί. Η διάρροια από πρωτόζωα όπως η Giardia intestinalis και η E. histolytica, έχει πιο σταδιακή έναρξη και ήπια συμπτώματα.

Η ΔΤ από μικρόβια και ιούς έχει χρόνο επώασης 6-48 ώρες, ενώ από πρωτόζωα 1-2 εβδομάδες (με εξαίρεση τα Cyclospora cayetanensis όπου τα συμπτώματα εμφανίζονται αρκετά πρώιμα)

Η μικροβιακή διάρροια διαρκεί 3-5 ημέρες (χωρίς αγωγή), ενώ η ιογενής 2-3 ημέρες. Η πρωτοζωική διάρροια μπορεί να διαρκέσει από εβδομάδες μέχρι και μήνες όταν ο ασθενής δεν λάβει κατάλληλη θεραπεία. Η αφυδάτωση στους υγιείς ενήλικες παρουσιάζεται συχνότερα όταν η ΔΤ συνδυάζεται με εμέτους.

Ένα οξύ επεισόδιο ΔΤ μπορεί να οδηγήσει σε επίμονα συμπτώματα από το γαστρεντερικό (ακόμα και σε απουσία χρόνιας λοίμωξης), ενώ στις μεταλοιμώδεις επιπλοκές περιλαμβάνονται η αντιδραστική αρθρίτιδα και το σύνδρομο Guillain-Barré.

Προφυλακτικά μέτρα για τους ταξιδιώτες

Η επιλογή ασφαλών τροφίμων και ποτών, η χημειοπροφύλαξη με αντιβιοτικά ή άλλους παράγοντες και η υγιεινή των χεριών με τη χρήση χειροπετσετών διαποτισμένων με αλκοολούχο διάλυμα, είναι μέθοδοι που χρησιμοποιούνται για τη μείωση της πιθανότητας εμφάνισης διάρροιας των ταξιδιωτών.

Επιλογή ασφαλών τροφίμων και ποτών: Το είδος της τροφής ή του ροφήματος που καταναλώνεται από έναν ταξιδιώτη σε μια αναπτυσσόμενη χώρα, η προέλευσή τους, καθώς και ο βαθμός ψησίματος ή παστερίωσης επηρεάζουν τον κίνδυνο εμφάνισης διάρροιας (Πίνακας 3).

Πίνακας 3: Κίνδυνος διάρροιας ανάλογα με το είδος της τροφής ή του ροφήματος

Μη αντιμικροβιακή προφυλακτική αγωγή: Το υποσαλικυλικό βισμούθιο είναι ο παράγων που έχει μελετηθεί περισσότερο για την πρόληψη της ΔΤ. Η μείωση της συχνότητας μπορεί να φτάσει και το 40% με τη λήψη 2 δισκίων 4 φορές ημερησίως. Προκαλεί συχνά μαύρισμα της γλώσσας και των κοπράνων, ενώ πιθανές παρενέργειες είναι η ναυτία, η δυσκοιλιότητα και σπάνια οι εμβοές ώτων. Το υποσαλικυλικό βισμούθιο πρέπει να αποφεύγεται σε ασθενείς με αλλεργία στην ασπιρίνη, νεφρική ανεπάρκεια και ουρική αρθρίτιδα και σε ασθενείς που λαμβάνουν αντιπηκτικά, προβενεσίδη και μεθοτρεξάτη. Σε ασθενείς που λαμβάνουν σαλικυλικά μπορεί να προκαλέσει τοξικότητα και σε παιδιά με ιογενείς λοιμώξεις έχει συσχετιστεί με σύνδρομο Reye.

Οι μελέτες με τη χρήση προβιοτικών, όπως Lactobacillus GG και Saccharomyces boulardii, έχουν δείξει αμφίβολα αποτελέσματα κυρίως λόγω μικρού αριθμού συμμετεχόντων και λόγω έλλειψης σταθερών παρασκευασμάτων των παραπάνω βακίλλων.

Μερικές αναφορές που αφορούν την προφύλαξη από την ΔΤ με τη καθημερινή χρήση αγελαδινού πρωτογάλακτος (colostrum) δεν έχουν επιβεβαιωθεί με μελέτες και επί πλέον το πρωτόγαλα δεν έχει πάρει έγκριση για ιατρική χρήση και πωλείται σαν συμπλήρωμα διατροφής.

Προφυλακτική χρήση αντιβιοτικών: Ελεγχόμενες μελέτες έχουν δείξει ότι το ποσοστό προσβολής της ΔΤ μπορεί να μειωθεί μέχρι και 40% με την προφυλακτική χορήγηση αντιβιοτικών. Λόγω ανάπτυξης μικροβιακής αντοχής, τη θέση της τριμεθοπρίμης/σουλφαμεθοξαζόλης και της δοξυκυκλίνης έχουν πάρει οι φθοριοκινολόνες, αν και στο μέλλον αναμένεται μείωση της αποτελεσματικότητάς τους, κυρίως λόγω ανάπτυξης αντοχής των στελεχών του Campylobacter spp.

Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει ότι η ριφαξιμίνη είναι επίσης αποτελεσματική για την προφύλαξη της ΔΤ (αναμένεται η έγκριση του FDA για τη συγκεκριμένη χρήση).

Oι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν πως η αντιμικροβιακή προφύλαξη θα πρέπει να χορηγείται για μικρά διαστήματα και μόνο σε ειδικές περιπτώσεις, όπως σε ασθενείς με προδιαθεσικούς παράγοντες καθώς και σε διπλωμάτες και επιχειρηματίες οι οποίοι πραγματοποιούν «κρίσιμα ταξίδια».

Θεραπεία

Αντιβιοτικά: Επειδή τα βακτηρίδια είναι το συχνότερο αίτιο ΔτΤ, τα αντιβιοτικά αποτελούν την αποτελεσματικότερη θεραπεία. Αν και η αποτελεσματικότητα του χορηγούμενου αντιβιοτικού εξαρτάται από τον αιτιολογικό μικροβιακό παράγοντα και την αντοχή του στα αντιβιοτικά, τα αντιβιοτικά πρώτης εκλογής στην εμπειρική θεραπεία είναι οι φθοριοκινολόνες (σιπροφλοξασίνη, λεβοφλοξασίνη) σε δόσεις 500 mg x1 ή x2 και για 1-2 ημέρες. Για μερικούς προορισμούς όπως η Ταϊλάνδη (αντοχή του Campylobacter στις φθοριοκινολόνες), χρησιμοποιείται η αζιθρομυκίνη (500 mg x1 για 1-3 ημέρες). Η χρήση της ριφαξιμίνης έχει εγκριθεί για θεραπεία της ΔτΤ από μη-διεισδυτικά στελέχη E. coli, αλλά επειδή η διάκριση μεταξύ διεισδυτικών και μη μικροοργανισμών είναι αδύνατη πολλές φορές, η χρησιμότητα του φαρμάκου είναι στην πράξη πολύ περιορισμένη.

Αντιδιαρροϊκά φάρμακα: Τα φάρμακα αυτά προκαλούν συμπτωματική ανακούφιση και χρησιμοποιούνται με ασφάλεια σε συνδυασμό με τα αντιβιοτικά. Η λοπεραμίδη και η διφαινοξυλάτη μειώνουν την κινητικότητα του εντέρου και επομένως και τον αριθμό των κενώσεων, ενώ η λοπεραμίδη μειώνει επίσης και την εκκριτικότητα των εντερικών κυττάρων.

Θεραπεία ενυδάτωσης από το στόμα: Η αναπλήρωση των υγρών και των ηλεκτρολυτών είναι βασικής σημασίας, ειδικά σε παιδιά και σε ενήλικες με υποκείμενα νοσήματα. Η αναπλήρωση των υγρών πρέπει να γίνεται με ασφαλή υγρά, ενώ σε πιο σοβαρές περιπτώσεις συστήνεται η χρήση του διαλύματος ηλεκτρολυτών που συστήνει ο Π.Ο.Υ. (2.6 g NaCl, 1.5 g KCl, 13.5 g γλυκόζη και 2.9 g κιτρικό νάτριο σε 1 L καθαρό ή εξυγιασμένο νερό). Τέτοια διαλύματα μπορούν να παρασκευασθούν και με έτοιμα μείγματα ηλεκτρολυτών σε σκόνη σε φακελάκια που πωλούνται ευρέως σε φαρμακεία.

Θεραπεία διάρροιας των ταξιδιωτών από πρωτόζωα: Οι θεραπευτικές επιλογές για την Giardia intestinalis είναι η μετρονιδαζόλη, η τινιδαζόλη και η νιταζοξανίδη. Στην κρυπτοσποριδίαση, αν και είναι συνήθως αυτοπεριοριζόμενη νόσος σε ανοσοεπαρκή άτομα, μπορεί να χρησιμοποιηθεί η νιταζοξανίδη. Στην κυκλοσπορίαση, θεραπεία εκλογής αποτελεί η τριμεθοπρίμη/σουλφαμεθοξαζόλη, ενώ τέλος για την αμοιβάδωση χορηγείται μετρονιδαζόλη ή τινιδαζόλη που ακολουθείται από παρομομυσίνη.

Θεραπεία των παιδιών: Στα μεγαλύτερα παιδιά και τους εφήβους, η θεραπεία της ΔΤ είναι όμοια με των ενηλίκων. Στα μικρότερα παιδιά, φάρμακο εκλογής είναι η αζιθρομυκίνη. Η ριφαξιμίνη είναι αντιβιοτικό που έχει εγκριθεί για χρήση σε παιδιά μεγαλύτερα των 12 ετών. Τα βρέφη και τα μικρότερα σε ηλικία παιδιά βρίσκονται σε μεγαλύτερο κίνδυνο εμφάνισης αφυδάτωσης και επομένως η χρήση των διαλυμάτων ενυδάτωσης πρέπει να γίνεται έγκαιρα.

Βιβλιογραφια:

1. Adachi JA, Jiang ZD, et al. Enteroaggregative Escherichia coli as a major etiologic agent in traveler’s diarrhea in 3 regions of the world. Clin Infect Dis 2001;32(12):1706-9
2. Black RE. Epidemiology of traveler’s diarrhea and relative importance of various pathogens. Rev Infect Dis 1990;12(Suppl.1):S73-9
3. DuPont HL, Ericsson CD. Prevention and treatment of traveler’s diarrhea. N Engl J Med 1993;328(25):1821-7
4. Shah N, DuPont HL, Ramsey DJ. Global etiology of traveler’s diarrhea: systematic review from 1973 to the present. Am J Trop Med Hyg 2009;80(4):609-14
5. Shlim DR. Update in traveler’s diarrhea. Infect Dis Clin North Am 2005;19(1):137-49
6. Von Sonnenburg F, Tornieporth N, Waiyaki P, Lowe B, Peruski LF Jr, DuPont HL, et al. Risk and etiology of diarrhea at various tourist destinations. Lancet 2000;356(9224):133-4
7. Steffen R. Epidemiology of traveler’s diarrhea. Clin Infect Dis 2005;41(Suppl 8):S536-40
8. LaRocque RC, Rao SR, Lee J, et al. Global TravEpiNet: a national consortium of clinics providing care to international travelers – analysis of demographic characteristics, travel destinations, and pretravel healthcare of high-risk US international travelers, 2009-2011. Clin Infect Dis 2012;54(4):455-62

Σμήναρχος (ΥΙ) Δημήτριος Χατζηγεωργίου, Παθολόγος – Λοιμωξιολόγος, 251 Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας
Επγος (ΥΙ) Πετρίκκος Παναγιώτης, Παθολόγος – Λοιμωξιολόγος, 251 Γενικό Νοσοκομείο Αεροπορίας

Τα δελτία δήλωσης και οι ορισμοί κρούσματος των παραπάνω νοσημάτων βρίσκονται στην ιστοσελίδα του ΚΕΕΛΠΝΟ (www.keelpno.gr).

Πρέπει να σημειωθεί ότι τα δεδομένα που παρουσιάζονται για το Μάιο 2012 είναι προσωρινά, μπορεί δηλαδή να υποστούν μικρές τροποποιήσεις και ότι η ερμηνεία τους θα πρέπει να γίνεται με προσοχή, καθώς υπάρχουν ενδείξεις υποδήλωσης στο σύστημα. Το σύστημα ΥΔΝ βασίζεται στους γιατρούς, που παρά το φόρτο εργασίας τους, αντιλαμβάνονται τη σημασία της συστηματικής δήλωσης των κρουσμάτων των λοιμωδών νοσημάτων και τους οποίους ευχαριστούμε θερμά για τη συνεργασία τους.

Τμήμα επιδημιολογικής επιτήρησης και παρέμβασης

Ο αριθμός των διεθνών ταξιδιών έχει αυξηθεί δραματικά τις τελευταίες δεκαετίες. Ενδεικτικά, το 1950 ο αριθμός τους παγκοσμίως ήταν 50 εκ. το 1970 150 εκ. το 2001 693 εκ. και το 2020 προβλέπεται να ανέλθει στο 1.6 δις [1].

Η συμβολή των ταξιδιών στην εξάπλωση των ασθενειών είναι γνωστή από την αρχαιότητα. Τέτοια παραδείγματα είναι η πανώλη, ο κίτρινος πυρετός, η ευλογιά, η ελονοσία, η χολέρα και η γρίπη. Ο σύγχρονος ταξιδιώτης κινδυνεύει όχι μόνο από τις γνωστές μέχρι σήμερα ασθένειες, αλλά και από νέες, αναδυόμενες και νεοαναδυόμενες ασθένειες όπως η λεπτοσπείρωση, ο δάγκειος πυρετός, ο πυρετός chikungunya και η ελονοσία από πλασμώδια ανθεκτικά σε γνωστά φάρμακα.

Στην Ελλάδα, για το διάστημα 2004-2011,  δηλώθηκαν 922 περιστατικά ηπατίτιδας Α. Στα  888 περιστατικά (96,3%) για τα οποία υπήρχε η πληροφορία σχετικά με το αν πραγματοποίησαν ταξίδι στο εξωτερικό, τα 88 (9.9%) ανέφεραν ότι είχαν ταξιδέψει.

Αντίστοιχα, για το ίδιο διάστημα, σε 101 από τα 106 περιστατικά τυφοειδούς/παρατυφοειδούς πυρετού (95,3%), για τα οποία ήταν διαθέσιμη η  πληροφορία για την πραγματοποίηση ταξιδιού, 46 (45,5%) ανέφεραν ταξίδι.

Το χρονικό διάστημα 2004-2011 καταγράφηκαν στο ΚΕΕΛΠΝΟ συνολικά 350 κρούσματα ελονοσίας (συμπεριλαμβανομένων 2 κρουσμάτων που αφορούσαν σε άτομα ρουμανικής εθνικότητας που διαγνώσθηκαν στη χώρα καταγωγής τους και 3 ασυμπτωματικών ατόμων πακιστανικής εθνικότητας που αποτελούσαν επαφές κρούσματος ελονοσίας).

Από τα 350 κρούσματα, τα 90 (26%) ήταν ελληνικής υπηκοότητας και τα 260 (74%) άλλης εθνικότητας. Από τα 85 κρούσματα ελληνικής εθνικότητας για τα οποία είναι γνωστό το ιστορικό ταξιδιού, τα 40 (47%) ήταν εισαγόμενα, ενώ 45 κρούσματα δεν ανέφεραν ιστορικό πρόσφατου ταξιδιού σε ενδημική χώρα.

Από τους 229 αλλοδαπούς με γνωστή εθνικότητα, οι 210 (92%) ασθενείς ήταν από ενδημικές για την ελονοσία χώρες (το 92% των αλλοδαπών ασθενών με γνωστή εθνικότητα προέρχονταν από ενδημικές για την ελονοσία χώρες). Από τους 19 αλλοδαπούς που δεν κατάγονταν από ενδημική χώρα, οι 12 είχαν ιστορικό ταξιδιού σε ενδημική χώρα. Επίσης, δηλώθηκαν άλλοι 5 αλλοδαποί άγνωστης εθνικότητας ως εισαγόμενοι από ενδημική χώρα. Συμπερασματικά, από τα 234 κρούσματα σε αλλοδαπούς με γνωστό το ιστορικό ταξιδιού σε ενδημική χώρα, τα 227 (97%) κατάγονταν ή είχαν ταξιδέψει πρόσφατα σε ενδημική χώρα.

Η ταξιδιωτική ιατρική αποτελεί τον τομέα υπηρεσιών υγείας που ασχολείται με την πρόληψη των νοσημάτων που αφορούν στον ταξιδιώτη και στη διαχείριση του ταξιδιώτη που νοσεί μετά την επιστροφή του [2].

Στη χώρα μας, οι υπηρεσίες ταξιδιωτικής ιατρικής παρέχονται κυρίως από τις Διευθύνσεις Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Μέριμνας. Το Γραφείο Ταξιδιωτικής Ιατρικής/Τμήμα Παρεμβάσεων σε Χώρους Παροχής Υπηρεσιών Υγείας του Κέντρου Ελέγχου & Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕΕΛΠΝΟ) δραστηριοποιείται σε τρείς άξονες: την προαγωγή της υγείας των ταξιδιωτών, την εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας και την ευαισθητοποίηση των φορέων τουρισμού σε θέματα που αφορούν στην υγεία των ταξιδιωτών.

Η συμβουλευτική πριν το ταξίδι προς ταξιδιώτες αποτελεί μια από τις σημαντικότερες δράσεις του Γραφείου Ταξιδιωτικής Ιατρικής. Τα ερωτήματα υποβάλλονται προφορικώς μέσω τηλεφώνου από τους ίδιους τους ταξιδιώτες ή επαγγελματίες υγείας, ή γραπτώς από φορείς, όπως Διευθύνσεις Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Μέριμνας, Υπουργεία Εξωτερικών και Εμπορικής Ναυτιλίας, Ένοπλες Δυνάμεις, πύλες εισόδου, ναυτιλιακές εταιρείες, αθλητικές ομοσπονδίες κ.α. Οι συστάσεις που παρέχονται εκτός από οδηγίες για πρόληψη πριν το ταξίδι περιλαμβάνουν επίσης και διαχείριση ειδικών περιπτώσεων που σχετίζονται με τη διαθεσιμότητα εμβολίων ή ανθελονοσιακών φαρμάκων. Το γραφείο δέχεται κατά μέσο όρο 20 τηλεφωνήματα την ημέρα από ταξιδιώτες προς αναπτυσσόμενες χώρες, όπως χώρες της Αφρικής, Ινδικής Χερσονήσου, Νοτιοανατολικής Ασίας και Κεντρικής και Νοτίου Αμερικής. Κατά τους τελευταίους 12 μήνες έχουν καταγραφεί περισσότερα από 1000 ερωτήματα.

Σχετικά με την επισκεψιμότητα του πεδίου ταξιδιωτικής ιατρικής της ιστοσελίδας του ΚΕΕΛΠΝΟ, κατά την περίοδο από Νοέμβριο 2011 έως Μάιο 2012, ο αριθμός των ατόμων που την επισκέφτηκαν υπερέβη τις 10,000. Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι 5.487 επισκέφτηκαν την κεντρική ιστοσελίδα της Ταξιδιωτικής Ιατρικής, 1.365 ενημερώθηκαν σχετικά με τα εμβόλια, 855 για νοσήματα, 653 για γενικά προληπτικά μέτρα, 637 για έκτακτα δελτία, ενώ 438 για επιδημίες και συμβάντα στον κόσμο. Λαμβάνοντας υπόψη τη συνεχή αύξηση των διεθνών ταξιδιών από τη χώρα μας προς αναπτυσσόμενες χώρες, η ευαισθητοποίηση και ενημέρωση των ταξιδιωτών καθώς και των επαγγελματιών υγείας σε θέματα Ταξιδιωτικής Ιατρικής είναι σημαντική και αναγκαία.

Σε συνεργασία με τις Διευθύνσεις Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Μέριμνας των Περιφερειών καταγράφονται οι τάσεις των ταξιδιωτών από την Ελλάδα προς αναπτυσσόμενες χώρες. Από το 2009 έως το 2010, 2494 ταξιδιώτες απευθύνθηκαν στις Διευθύνσεις Δημόσιας Υγείας των Περιφερειών για συμβουλευτική πριν το ταξίδι. Όσον αφορά στα χαρακτηριστικά των ταξιδιωτών αυτών οι 1580 (63.4% ) ήταν άνδρες. Οι περισσότεροι ήταν ηλικίας μεταξύ 19 και 49 ετών. Σύμφωνα με την εθνικότητα, 94% από τους ταξιδιώτες ήταν ελληνικής υπηκοότητας. Ο πιο συχνός προορισμός ήταν η Υποσαχάριος Αφρική (34.7%) (Πίνακας 1). Οι περισσότεροι (60.8%) ταξίδεψαν για μικρό χρονικό διάστημα (< 1 μήνα), με σκοπό την αναψυχή (58.9%). Από τους 2494, οι 101 (4%) ταξίδεψαν με σκοπό να επισκεφτούν τους συγγενείς και φίλους τους (VFRs). Το ποσοστό αυτό έχει αυξηθεί σε σχέση με προηγούμενη μελέτη, όπου ήταν μόλις το 0.9% του συνόλου των ταξιδιωτών [3]. Όσο αφορά στον προληπτικό εμβολιασμό, οι περισσότεροι, 1629 (65.3%), εμβολιάστηκαν με το εμβόλιο του κίτρινου πυρετού. Το εμβόλια της ηπατίτιδας Α, του τετάνου, διφθερίτιδας, μηνιγγιτιδόκοκκου, πολιομυελίτιδας και τυφοειδούς πυρετού χορηγήθηκαν σε 839 (33.6%), 707 (28.3%), 666 (26.7%), 6392 (5.6%) και 615 (24.7%) αντίστοιχα.

Πίνακας 1: Προορισμός για τα έτη 2009-2010 (Ν=2494)

Από τους 4065 που απευθύνθηκαν στις Διευθύνσεις Δημόσιας Υγείας των Περιφερειών από το 2008 έως το 2010, 128 (3.15%) ήταν παιδιά <15 ετών. Κύριος προορισμός ήταν η Υποσακχάριος Αφρική (54 παιδιά; 42.2%), Νότιος Αμερική (18; 14.1%), Μέση Ανατολή (16; 12.5%), Ινδική Χερσόνησος (12; 9.4%) και Νοτιοανατολική Ασία (7; 5.5%). 10.9% (14) των παιδιών ήταν ταξιδιώτες που ταξιδεύουν σε συγγενείς και φίλους (VFRs) [4].

Στα πλαίσια της κατάρτισης και συνεχιζόμενης εκπαίδευσης για επαγγελματίες υγείας, το Γραφείο Ταξιδιωτικής Ιατρικής διενεργεί πρωτόκολλα διερεύνησης που αξιολογούν τις γνώσεις και τις πρακτικές των επαγγελματιών υγείας των Διευθύνσεων Δημόσιας Υγείας και Κοινωνικής Μέριμνας των Περιφερειών, που αφορούν στην υγεία του ταξιδιώτη, όπως η πρόληψη για ελονοσία και λύσσα [5,6]. Σχετικά με την πρόληψη για ελονοσία, σύμφωνα με τα αποτελέσματα της διερεύνησης, σε 1408 (60.2%) από τους 2337 ταξιδιώτες που απευθύνθηκαν στις Διευθύνσεις Δημόσιας Υγείας συστήθηκε χημειοπροφύλαξη. Από αυτούς, 32.6% ταξίδεψαν στην Υποσακχάριο Αφρική (Πίνακας 2). Όσο αφορά τις γνώσεις των επαγγελματιών υγείας σχετικά με τη πρόληψη της λύσσας σε ταξιδιώτες, όπως τα προληπτικά μέτρα και ο προληπτικός εμβολιασμός πριν και μετά την έκθεση, περιγράφονται στον πίνακα 3.

Πίνακας 2: Συνιστώμενη προφυλακτική αγωγή για την ελονοσία σύμφωνα με τον προορισμό

Πίνακας 3: Ποσοστό επαγγελματιών που παρείχαν οδηγίες για πρόληψη της λύσσας σύμφωνα με τον τύπο του ταξιδιώτη

Τα συμπεράσματα των μελετών που διεξήχθησαν ανέδειξαν την αναγκαιότητα για ευαισθητοποίηση και ενημέρωση των ταξιδιωτών καθώς και την κατάρτιση και συνεχιζόμενη εκπαίδευση των επαγγελματιών υγείας σε θέματα ταξιδιωτικής ιατρικής.

Βιβλιογραφία:

1. Παγκόσμιος Οργανισμός Τουρισμού (WTO). http://mkt.unwto.org/en/barometer Accessed 20/05/2012
2. Phyllis E. Kozarsky and Jay S. Keystone. Introduction to Travel Medicine: Travel Medicine, ed. Mosby 2004; 5-13
3. Pavli A, Katerelos P, Pierroutsakos IN, Maltezou HC. Pre-travel counselling in Greece for travellers visiting friends and relatives.Travel Med Infect Dis. 2009 Sep;7(5):312-5.
4. Maltezou HC, Pavli A, Spilioti A, Katerelos P, Theodoridou M. Paediatric international travellers from Greece: Characteristics and pre-travel recommendations.Travel Med Infect Dis. 2012 Apr 19.
5. Pavli A, Smeti P, Spilioti A, Vakali A, Katerelos P, Maltezou HC. Descriptive analysis of malaria prophylaxis for travellers from Greece visiting malaria-endemic countries. Travel Med Infect Dis. 2011 Nov; 9:284-8.
6. Pavli Α, Saroglou G., Hadjianastasiou S., Patrinos S., Vakali A., Ouzounidou Z., Maltezou HC. Knowledge and Practices about Rabies among Travel Medicine Consultants in Greece. Travel Med Infect Dis. 2011;9(1):32-6.