Ποια είναι τα σημεία σταθμοί στα παιδικά σας χρόνια; Τι πληροφορίες θα μας δίνατε από το βιογραφικό σας;

Γεννήθηκα στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, αλλά από την ηλικία των 3 μηνών έζησα στην Αθήνα. Η εκπαίδευσή μου στο 6τάξιο Δημοτικό και 6τάξιο Γυμνάσιο ήταν σε Δημόσια σχολεία. Ως μοναχοπαίδι της Σοφίας και του Νικολάου (τα ονόματα των γονιών μου) και παιδί της πόλης χωρίς χωριό ή νησί για τις καλοκαιρινές διακοπές, περίμενα ανυπόμονα το άνοιγμα του σχολείου, όπου είχα την ευτυχία της παρέας με τις συμμαθήτριές μου. Τελείωσα το 8Ο Γυμνάσιο Θηλέων, όταν η φοίτηση γινόταν με βάρδιες, 3 ημέρες πρωί και 3 ημέρες απόγευμα, και φορούσαμε μαύρες ποδιές με το σήμα του σχολείου, ενώ γινόταν έλεγχος του κτενίσματος και των νυχιών από τις καθηγήτριες. Διατηρώ πολύ γλυκές αναμνήσεις από την περίοδο αυτή της μάθησης, των επαίνων και της επιβράβευσης. Σημειώνω ότι πάντα από το Δημοτικό μού άρεσε να είμαι υπεύθυνος του φαρμακείου και των πρώτων βοηθειών! Η εισαγωγή στην Ιατρική (1963) ήταν, όπως και παραμένει, δύσκολος στόχος και θεωρείτο και βέβαιο για τους αριστούχους στο σχολείο.

Πώς επιλέξατε την ιατρική και την ειδικότητα της παιδιατρικής;

Δεν ανήκα σε ιατρική οικογένεια και πιστεύω ότι βιβλία όπως το «Κάστρο» του Κρόνιν, όπως και η συχνή αναφορά του πατέρα μου ότι «σώθηκα στην παιδική μου ηλικία από «πνευμονία» με την πενικιλίνη που μου χορήγησε φίλος του ιατρός», συντέλεσαν στη δημιουργία της ιδανικής εικόνας για την επιστήμη που τελικά επέλεξα. Από τα φοιτητικά μου χρόνια θεωρώ σημαντική τη θητεία μου ως αριστούχου στο εργαστήριο της Πειραματικής Φυσιολογίας με καθηγητή τον Χρήστο Μαλτέζο και υφηγητή τον Ανδρέα Γρανίτσα. Η καλή γνώση της φυσιολογίας, η διδασκαλία με πειραματικές ασκήσεις στους φοιτητές, αλλά και οι ενδιαφέρουσες ερευνητικές προσπάθειες ήταν σημαντικά εφόδια νομίζω για την μετέπειτα εξέλιξή μου.

Πιστεύω ότι όλοι θέλουν να βοηθήσουν το άρρωστο παιδί και να του δώσουν πίσω το χαμόγελο. Όμως καταλυτικό ρόλο είχε η άσκησή μου ως τελειόφοιτη στην Α’ Παιδιατρική κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών στο Νοσοκομείο Παίδων «Η Αγία Σοφία». Εκεί θαύμασα τον τρόπο σκέψης, την δουλειά και την προσφορά των παιδιάτρων και θέλησα να γίνω μέλος αυτής της οικογένειας. Σημειώνω ότι τότε ο καθηγητής της έδρας Νικόλαος Ματσανιώτης διάλεγε με βάση την επίδοση και την προσωπικότητα τους γιατρούς που θα ειδικεύονταν στην κλινική του.

Έχετε μεγάλη πείρα στην αντιμετώπιση των λοιμωδών νοσημάτων. Τι σας ώθησε να επιλέξετε την εξειδίκευση στην παιδιατρική Λοιμωξιολογία;

Κατά τον χρόνο της ειδικότητας της παιδιατρικής, συνειδητοποίησα πόσο σημαντικός ήταν ο τομέας των λοιμώξεων. Επίσης ήταν εντυπωσιακός ο τομέας πρόληψης με τους εμβολιασμούς. Διεκδίκησα και πήρα υποτροφία από το Ίδρυμα Κρατικών Υποτροφιών (ΙΚΥ) για το Institute of Child Health του Πανεπιστημίου του Λονδίνου. Το θέμα που συγκέντρωνε τότε το ενδιαφέρον σε αυτό το Κέντρο ήταν οι συγγενείς λοιμώξεις. Θεωρώ ότι η λοιμωξιολογία ικανοποιεί όλα τα ενδιαφέροντα σε κλινικό, εργαστηριακό και ερευνητικό επίπεδο.

Ποιο θεωρείτε ότι είναι το μέλλον στην παιδιατρική λοιμωξιολογία;

Πιστεύω ότι το μέλλον είναι αισιόδοξο και γεμάτο προκλήσεις. Οι εξελίξεις πχ. στον τομέα της πρόληψης με εμβόλια νέας τεχνολογίας θα αλλάξουν το τοπίο πολλών λοιμώξεων. Επίσης, η θεραπεία σε πολλές περιπτώσεις θα γίνει πιο αποτελεσματική και φιλική για το παιδί. Τέλος, ο ρόλος του λοιμωξιολόγου θα αποκτήσει το συγκεκριμένο πλαίσιο λειτουργίας που θα κάνει αποδοτικό και αναγνωρίσιμο το έργο του.

Ποιες στιγμές έχουν χαραχτεί στη μνήμη σας από τη μακρά θητεία σας στην Α’ παιδιατρική κλινική του πανεπιστημίου Αθηνών και γενικότερα από την προσωπική σας πορεία ποιες στιγμές ξεχώρισαν;

Είχα την τύχη να ζήσω για περισσότερο από 35 χρόνια στο Τμήμα Λοιμωδών του Νοσοκομείου Παίδων «Αγία Σοφία» (ΜΑΚΚΑ) με τον Υφηγητή κ. Δημήτριο Ζουμπουλάκη. Συγκαταλέγομαι πλέον στους λίγους που έχουν ζήσει σχεδόν όλα τα λοιμώδη νοσήματα, του 2ου ημίσεως του 20ού αιώνα, και τις σοβαρές επιπλοκές τους, πριν την ευρεία εφαρμογή των εμβολιασμών. Όμως επιδημικές εξάρσεις (ιλαράς, ερυθράς, κοκκύτου) μάς απασχολούν ακόμα και σήμερα.

Το κύριο νόσημα που ήταν το άγχος και ο φόβος όλων ήταν και είναι η μηνιγγιτιδοκοκκική νόσος.

Ο θάνατος ενός παιδιού από κεραυνοβόλο λοίμωξη που πριν λίγο σου μιλούσε είναι κάτι που δύσκολα κανείς αποδέχεται. Θυμάμαι τα δύο τελευταία παιδιά στην χώρα μας με διφθερίτιδα, τον τέτανο σε κοριτσάκι αθιγγάνων από τρύπημα των αυτιών με αγκάθι τριανταφυλλιάς, το χάραγμα του δέρματος «κόψιμο της χρυσής» σε περιπτώσεις ηπατίτιδας, όπως και το θάνατο ενός παιδιού από απλαστική αναιμία μετά από ηπατίτιδα Α.

Σημαντικός ήταν πάντα ο ρόλος της ενημέρωσης του άμεσου περιβάλλοντος και της κοινότητας. Ακόμα όμως τα σχολεία «κλείνουν» για κρούσμα ηπατίτιδας και μηνιγγίτιδας.

Σταθμός στη θητεία μου αποτέλεσε η εμφάνιση του AIDS και η δημιουργία της ειδικής μονάδας του παιδικού AIDS στο Νοσοκομείο Παίδων. Νομίζω ότι όποιος ασχολήθηκε με το θέμα ανέλαβε ένα δύσκολο και πολύπλευρο έργο. Είχε να αντιμετωπίσει φόβους και προκαταλήψεις για ένα άγνωστο νόσημα με δυσοίωνες προοπτικές. Κάθε παιδί με  HIV λοίμωξη είναι μια ξεχωριστή επώδυνη περίπτωση. Είναι σημαντικό ότι πλέον υπάρχει η δυνατότης πρόληψης και αντιμετώπισης της νόσου.

Έχετε αποκρυσταλλωμένες απόψεις για την άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος, αποτέλεσμα σοφίας και εμπειρίας. Θέλετε να μας μεταφέρετε μερικές;

Η άσκηση του ιατρικού επαγγέλματος πρέπει να είναι ανθρωποκεντρική. Συγκρατώ από τον αείμνηστο καθηγητή Ε. Δανόπουλο κάτι που είχε τονίσει στο αμφιθέατρο: «Η πρώτη κίνηση του ιατρού θα πρέπει να είναι η ψηλάφηση του σφυγμού του ασθενή». Η επαφή με τον άρρωστο αποτελεί τη βάση της σχέσης ιατρού-αρρώστου. Και το ιατρικό επάγγελμα, όπως όλα, περνάει κρίση. Θα είναι όμως θλιβερό η μάχιμη ιατρική να μετατραπεί σε αμυντική.

Είστε μέλος του ΔΣ του ΚΕΕΛΠΝΟ. Σήμερα με την υπάρχουσα οικονομική κρίση θεωρείτε εφικτή την αποτελεσματική προάσπιση της Δημόσιας Υγείας και πόσο καθοριστικός μπορεί να είναι ο ρόλος του ΚΕΕΛΠΝΟ σε αυτή τη λειτουργία;

Το ΚΕΕΛΠΝΟ επιτελεί σημαντικό έργο και διαθέτει στελέχη με αξιόλογη επιστημονική κατάρτιση σε πολλούς και διαφορετικούς τομείς. Πιστεύω ότι οι δραστηριότητές του δεν είναι επαρκώς γνωστές στην κοινότητα. Αναμφίβολα η οικονομική κρίση δεν θα επιτρέψει την ανάπτυξη στον επιθυμητό βαθμό ορισμένων τομέων. Όμως σε καμία περίπτωση δεν θα εμποδίσει το έργο προάσπισης της Δημόσιας Υγείας.

Τι συμβουλή θα δίνατε στους νέους γιατρούς και τους επιστήμονες Δημόσιας Υγείας στη χώρα μας;

Να εργαστούν με αφοσίωση στον τομέα της Δημόσιας Υγείας, διότι προσφέρει νέες και ενδιαφέρουσες προοπτικές. Αξίζει να σημειωθεί ότι η ετοιμότητα και αποτελεσματικότητα σε αυτό τον χώρο λειτουργίας είναι αναγκαία για την αξιόπιστη και αξιοπρεπή προβολή της χώρας μας σε διεθνές επίπεδο.

Επιμέλεια:Θεανώ Γεωργακοπούλου

Τι ήταν αυτό που σας ώθησε να σπουδάσετε γιατρός;

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για την απόφαση να επιλέξει κανείς να γίνει γιατρός. Η ιατρική σαν ανθρωπιστική επιστήμη αποτελεί μια από τις ποιο ελκυστικές επιλογές για τους νέους. Συμμετέχει επίσης η προσωπική στάση ζωής απέναντι σε πολλαπλά ερωτήματα, σε ένα συνδυασμό ηθικών, φιλοσοφικών αλλά και επαγγελματικών αναζητήσεων που τελικά καταλήγουν στην επιλογή της ιατρικής που γίνεται και τρόπος ζωής.

Γιατί ακολουθήσατε την ειδικότητα της παθολογίας – λοιμωξιολογίας;

Η κατάλληλη ειδικότητα είναι κατά τη γνώμη μου αυτή που ταιριάζει καλύτερα στην ψυχοσύνθεση του κάθε γιατρού και αποτελεί το καλύτερο κριτήριο για την επιλογή της. Προσωπικά, στην αρχή η ειδικότητα της παθολογίας μου προσέφερε μια ολοκληρωμένη εικόνα της ιατρικής επιστήμης. Είχα την τύχη να θητεύω σε εκλεκτούς δασκάλους της παθολογίας που μαζί με τη γνώση ενέπνεαν στους μαθητές τους με το παράδειγμα τους, την ηθική στάση την ιατρική και όχι μόνο.

Η Λοιμωξιολογία ήρθε σαν επιστέγασμα της αγωνίας για εμβάθυνση σε έναν τομέα της Ιατρικής που να εκπληρώνει και τα δικά μου κριτήρια και που η μέχρι τότε πορεία μου είχε διαμορφώσει.

Σημαντική για την επιλογή μου αυτή ήταν η συνάντηση μου με τον καθηγητή κ. Γιάννη Τσελέντη, μια σημαντική προσωπικότητα, άριστο γνώστη του αντικειμένου και ικανότατο δάσκαλο, ο οποίος με καθοδήγησε τόσο στην επιλογή της κατεύθυνσης και στην εξειδίκευση μου στις Λοιμώξεις-Μικροβιολογία που έγινε στα Νοσοκομεία Pitie-Salpetriere, Claude-Bernard αλλά και το Ινστιτούτο Pasteur του Παρισιού, όσο και στη μετέπειτα πορεία μου.

Μετά την τον επαναπατρισμό μου διεκδίκησα μια θέση Επ. Καθηγητή στο Πανεπιστήμιο της Κρήτης και ασχολήθηκα ουσιαστικά με δύο ερευνητικά αντικείμενα, τις «Ρικκέτσιες» και τον «Έλεγχο των Νοσοκομειακών Λοιμώξεων».

Πότε αισθανθήκατε τη μεγαλύτερη ικανοποίηση μέχρι τώρα στην καριέρα σας;

Η ζωή του ιατρού είναι γεμάτη από περιπέτειες και απογοητεύσεις, αλλά και ικανοποιήσεις. Κάθε φορά που τελείωνε μια περίοδος στην εξέλιξή μου, κάθε φορά που μια ερευνητική εργασία έφτανε στο τέλος, κάθε φορά που ένα άρθρο δημοσιευόταν, ήταν μια στιγμή ικανοποίησης. Για να τεθούν καινούριοι στόχοι και αρχίσει η νέα αναζήτηση, η νέα αγωνία.

Έχετε κάποιο στόχο στο προσεχές μέλλον, όπως ολοκλήρωση κάποιας έρευνας, συγγραφή επιστημονικού άρθρου;

Έχοντας θητεύσει σε δύο ουσιαστικά κλινικά και ερευνητικά αντικείμενα μέχρι τώρα, στις Ρικκετσιώσεις και στον Έλεγχο των Νοσοκομειακών Λοιμώξεων μαζί με εκλεκτούς συναδέλφους και συνεργάτες, ολοκλήρωση θεωρώ να μπορεί να πει κάνεις ότι συνεισέφερε στο έργο που συντελέσθηκε, στην κατάκτηση της γνώσης, στην ανάδειξη νέων ανθρώπων.

Υπάρχει κάποιο πεδίο στις λοιμώξεις που σας ελκύει περισσότερο; Αν ναι ποιο και γιατί;

Τα δυο πεδία που προανέφερα είναι εξίσου ελκυστικά

Μπορείτε να τολμήσετε μια πρόβλεψη για το μέλλον όσο αφορά τις λοιμώξεις; Πιστεύετε ότι πρόκειται να γίνουν ανακατατάξεις στον «χάρτη» των λοιμωδών νοσημάτων;

Οι Λοιμώξεις είναι ένα πεδίο της Ιατρικής με σπουδαία συνεισφορά στην ανθρωπότητα. Η ανακάλυψη των αντιβιοτικών, οι νέες διαγνωστικές μέθοδοι, η εξέλιξη της γνώσης στην επιδημιολογία και στη δημόσια υγεία, πρόσφεραν στην ανθρωπότητα όσο λίγοι κλάδοι της επιστήμης. Δυο από της 10 σημαντικότερες κατακτήσεις του 20^ου αιώνα στην υγεία, που είναι τα εμβόλια και ο έλεγχος των Λοιμώξεων και αφορούν την Λοιμωξιολογία-Μικροβιολογία, αναδεικνύουν τη σπουδαιότητα της έρευνας στον τομέα αυτόν, όπως και τη Δημόσια Υγεία.

Η ανησυχία των επιστημόνων για την εμφάνιση «Πανανθεκτικών» μικροβίων και το «τέλος των αντιβιοτικών» είναι εύλογη, το ίδιο και εμφάνιση νέων μεταδοτικών νοσημάτων με μεγάλη μεταδοτικότητα ικανών να προκαλέσουν πανδημίες.

Ιδιαίτερα η συνέχιση της Πανδημίας του AIDS παρά την επιτευχθείσα στασιμότητα στον αριθμό των νέων μολύνσεων παγκοσμίως, παράλληλα με τη Γεωγραφική εξάπλωση νόσων (Ελονοσία,West Nile virus κ.ά.) σε νέους τόπους ή ηπείρους, που δεν υπήρχαν ή που έχουν εξαφανιστεί και κύρια στην Ευρώπη, αποτελούν ανησυχητικές εξελίξεις για τη δημόσια υγεία. Η επιστημονική κοινότητα, σε συνεργασία με τους φορείς της πολιτείας και τους διεθνείς οργανισμούς, πρέπει να παρακολουθούν την εξέλιξη των λοιμωδών νοσημάτων, ώστε η εξάπλωσή τους να καταγράφεται σε πραγματικό χρόνο και η αντιμετώπισή του να είναι άμεση και αποτελεσματική.

Όσο αφορά την πρόληψη, πώς πιστεύετε ότι μπορεί να περάσει καλύτερα σαν μήνυμα στο κοινό, προκειμένου να προστατευτεί από μεταδοτικά νοσήματα, όπως π.χ. η εποχική γρίπη;

Με την οργάνωση των υπηρεσιών υγείας, την εκπαίδευση, την επιτήρηση της εξέλιξης και διασποράς του μεταδοτικού νοσήματος σε τόπο και χρόνο και την αποτελεσματική αντιμετώπισή του με σχεδιασμό και αξιοπιστία και τέλος την αποτελεσματική ενημέρωση, δημιουργείται το αίσθημα της ασφάλειας και συνεργασίας του κοινού.

Μέσω της επιδημιολογικής επιτήρησης επιτυγχάνεται η αποτύπωση του επιπολασμού / επίπτωσης των λοιμωδών νοσημάτων προκειμένου να σχεδιαστούν πιθανές δράσεις /παρεμβάσεις. Πώς πιστεύετε ότι μπορεί να αυξηθεί η συμμετοχή των ιατρών στην καταγραφή των νοσημάτων μέσω του συστήματος της υποχρεωτικής δήλωσης νοσημάτων;

Η «κουλτούρα» των υποχρεωτικών καταγραφών δεν είναι στην καθημερινή πρακτική του Έλληνα γιατρού και χρειάζεται συντονισμένο σχέδιο επιμόρφωσης με σωστή οργάνωση, εκπαίδευση και ανατροφοδότηση της πληροφορίας στους συμμετέχοντες. Η τελευταία πιστεύω ότι αποτελεί και τον κρισιμότερο παράγοντα για τη συμμετοχή των ιατρών σε τέτοιου είδους καταγραφές.

Επιμέλεια: Γιώργος Δουγάς

Γεώργιος Πετρίκκος
Καθηγητής Παθολογίας – Λοιμώξεων στην Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ

Κύριε Καθηγητά, γιατί αποφασίσατε να ασχοληθείτε με τους μύκητες;

Η απόφαση μου να ασχοληθώ με τους μύκητες, και ιδιαίτερα με τις  Συστηματικές (Διεισδυτικές) Μυκητιάσεις, ελήφθη πριν 20 περίπου χρόνια, όταν οι λοιμώξεις αυτές άρχισαν να «αναδύονται» και διαπίστωσα ότι υπήρχε ένα κενό στην Κλινική Μυκητολογία στην  Ελλάδα.   Εκτός της καθ. Ουρανίας Μαρσέλλου-Κιντή, που υπήρξε η πρωτοπόρος της μυκητολογίας στην Ελλάδα, δεν υπήρχε τίποτα άλλο σημαντικό. Γι’ αυτό μαζί με άλλους συναδέλφους όπως οι Γ. Σαμώνης ,  Ε. Ροιλίδης, Ε. Φραγκούλη , Ε. Μητρούσια –Ζιούβα κ.ά. ιδρύσαμε την Ελληνική Εταιρεία Ιατρικής Μυκητολογίας.

Ποια η σημασία των μυκητιάσεων για τη δημόσια υγεία;

Οι διεισδυτικές μυκητιάσεις σήμερα αποτελούν το 4ο νοσοκομειακό παθογόνο και η επιδημιολογία τους συνεχώς μεταβάλλεται. Οι επίνοσοι, προς τις διεισδυτικές μυκητιάσεις, ανοσοκατασταλμένοι ασθενείς, συνεχώς αυξάνουν, ενώ η θνητότητα από αυτές παραμένει πολύ υψηλή. Η θεραπεία τους είναι δύσκολη και τα λίγα αντιμυκητιακά φάρμακα , συχνά , είναι αναποτελεσματικά.

Ποιες είναι οι πιο σημαντικές λοιμώξεις προκαλούμενες από μύκητες;

Οι πιο σημαντικές μυκητιασικές λοιμώξεις είναι η καντιντίαση, η ασπεργίλλωση, η κρυπτοκόκκωση, η μουκορμύκωση, η φουζαρίωση και ορισμένες νεώτερες αναδυόμενες – νεοεμφανιζόμενες μυκητιάσεις.

Αντιμετωπίζουμε αυτήν την εποχή νεοεμφανιζόμενες μυκητιάσεις στην Ελλάδα και διεθνώς;

Τόσο στην Ελλάδα όσο και διεθνώς αντιμετωπίζουμε νεοεμφανιζόμενες μυκητιάσεις, οφειλόμενες σε γνωστούς μύκητες που στο παρελθόν εθεωρούντο υπεύθυνοι μόνο για επιφανειακές (δερματικές) λοιμώξεις καθώς και από νέους μη γνωστούς για την παθογένειά τους μύκητες. Κάθε μύκητας που απομονώνεται σήμερα στο εργαστήριο από ανοσοκατασταλμένους ασθενείς πρέπει να θεωρείται ως πιθανό παθογόνο.

Ποιο θεωρείτε πως είναι το μέλλον στη θεραπεία των μυκητιάσεων;

Η θεραπεία των συστηματικών μυκητιάσεων στο μέλλον θα βασίζεται σε τρείς κυρίως άξονες:

1. στην έγκαιρη και ακριβή διάγνωση
2. στην αποκατάσταση και ενίσχυση της άμυνας του ξενιστή και
3. στην άμεση έναρξη στοχευμένης θεραπείας με νέα λιγότερο τοξικά και διαθέσιμα τόσο από το στόμα όσο και σε παρεντερική μορφή αντιμυκητιακά.

Ποιες θα λέγατε ότι είναι οι προκλήσεις στη διάγνωση των μυκητιάσεων στην Ελλάδα.

Ειδικότερα για την Ελλάδα, θα μπορούσαμε να πούμε ότι οι προκλήσεις για την έγκαιρη και ακριβή διάγνωση είναι:

• Η συνεχής ενημέρωση και εκπαίδευση των φοιτητών και ιατρών, και μάλιστα διαφόρων ειδικοτήτων, στις ιδιαιτερότητες των λοιμώξεων αυτών.
• Η καλή κατάρτιση των κλινικών ιατρών ώστε να υποψιάζονται έγκαιρα τις πρώιμες κλινικές εκδηλώσεις των μυκητιάσεων και να αξιοποιούν τις δυνατότητες που παρέχουν σήμερα εξειδικευμένα εργαστήρια για την άμεση αναγνώριση και εργαστηριακή επιβεβαίωσή τους.
• Η ύπαρξη και λειτουργία εξειδικευμένου κέντρου αναφοράς, όπως σε όλες τις προηγμένες χώρες, για άμεση υποστήριξη στην κλινική και εργαστηριακή διάγνωση και θεραπεία των ασθενών που πάσχουν από μυκητιάσεις.
• Η διεξαγωγή καλά οργανωμένων επιδημιολογικών μελετών ή και η δημιουργία δικτύου καταγραφής των Συστηματικών Μυκητιάσεων ώστε να γνωρίζουμε την πραγματική διάσταση του προβλήματος στη χώρα μας και να καθορίσουμε τις σωστές στρατηγικές για την αντιμετώπισή του.

Ας αλλάξουμε κάπως το κλίμα της συνέντευξης και ας ρωτήσουμε κάποια πράγματα πιο προσωπικά. Έχοντας μια μακρά και σημαντική πορεία στο χώρο σας, πείτε μας ορισμένες σημαντικές στιγμές στην καριέρα σας. Κάποια πράγματα ίσως που θυμάστε πιο έντονα.

Αυτό που αποτέλεσε για μένα σημαντικό γεγονός και που καθόρισε την πορεία μου στον ακαδημαϊκό χώρο, ήταν η στιγμή που ο σεβαστός μου δάσκαλος Γεώργιος Κ. Δαίκος με επέλεξε ως συνεργάτη του το 1975.

Δεν θα ξεχάσω επίσης την έντονη και σκληρή, υπό αντίξοες συνθήκες ερευνητική δουλειά που αναπτύξαμε με την καθηγήτρια Ε. Γιαμαρέλλου και τους άλλους συνεργάτες στο Ερευνητικό Εργαστήριο Λοιμώξεων και Αντιμικροβιακής Χημειοθεραπείας της Α’ΠΠΚ, στα υπόγεια της Ιατρικής Σχολής.

Μου έχει αποτυπωθεί έντονα το πρώτο περιστατικό ασθενούς με Μουκορμύκωση, που εξελίχτηκε και κατέληξε γρήγορα σε θάνατο και με οδήγησε στην ενασχόλησή μου με το νόσημα αυτό ώστε σήμερα να μας έχει αναγνωριστεί διεθνώς η πρωτοπορία στην καταγραφή της νόσου αυτής “zygomyco.net”.

Τέλος, πού πιστεύετε ότι πηγαίνει η λοιμωξιολογία διεθνώς και στη χώρα μας. Τι θα είχατε να συμβουλέψετε τους νέους επιστήμονες που αποφασίζουν να ασχοληθούν με τη λοιμωξιολογία και τη Δημόσια Υγεία γενικότερα;

Η Λοιμωξιολογία διεθνώς αποτελεί μια από τις ειδικότητες που βρίσκονται συνεχώς στο προσκήνιο και απασχολεί τόσο τον επιστημονικό κόσμο όσο και τις κυβερνήσεις και τους Διεθνείς Οργανισμούς Δημόσιας Υγείας.

Οι εμφανιζόμενες κατά καιρούς επιδημίες νέων παθογόνων ,η επανεμφάνιση παλαιών ξεχασμένων λοιμώξεων ,τα προβλήματα που δημιουργεί η ανάπτυξη αντοχής των μικροβίων στα αντιβιοτικά παράλληλα με την έλλειψη νέων αντιμικροβιακών και η αύξηση του αριθμού των ευπαθών προς τα μικρόβια ασθενών δημιουργούν συνεχώς την ανάγκη για περισσότερη εξειδικευμένη γνώση στον τομέα των λοιμώξεων καθώς και στην ανάγκη συνεργασίας των ιατρών διαφόρων ειδικοτήτων. Οι λοιμωξιολόγοι και οι κλινικοί μικροβιολόγοι θα αποτελέσουν τη βάση για την επίλυση των προβλημάτων Δημόσιας Υγείας που δημιουργούν οι λοιμώξεις.

Η συμβουλή μου προς τους νέους επιστήμονες που θα αποφασίσουν να ασχοληθούν με τη Λοιμωξιολογία είναι αυτό να το κάνουν με ενδιαφέρον και αγάπη για τον πάσχοντα ασθενή, έχοντας υπόψη ότι σε αντίθεση με τις άλλες νόσους, τις λοιμώξεις μπορούμε να τις θεραπεύσουμε ή και να τις εξαλείψουμε με τη σωστή αγωγή και την πρόληψη.

Ευχαριστούμε θερμά.

Επιμέλεια: Φίλιππος Κουκουριτάκης

Υπάρχει αυτήν την εποχή μια αυξημένη ανησυχία σχετικά με επιδημίες ιογενούς αιτιολογίας, ιδιαίτερα του γαστρεντερικού. Ποια πιστεύετε ότι είναι η καταλληλότερη πολιτική δημόσιας υγείας για την αντιμετώπισή τους;

Η αυξημένη ανησυχία που αναφέρατε σχετικά με τις επιδημίες ιογενούς γαστρεντερίτιδας είναι απόλυτα δικαιολογημένη. Τα τελευταία χρόνια στον ανεπτυγμένο κόσμο παρατηρείται μια αύξηση των επιδημιών ιογενούς γαστρεντερίτιδας, πιο πολύ αυτών που προκαλούνται από calici-ιούς, και ιδιαίτερα από νοροϊούς. Πρόκειται για επιδημίες που εμφανίζονται από τα μέσα του χειμώνα έως τις αρχές του καλοκαιριού και αφορούν όλες τις ηλικιακές ομάδες. Εντούτοις τα κλινικά τους συμπτώματα είναι σοβαρότερα στα παιδιά και στους ηλικιωμένους και συχνά απαιτούν νοσηλεία σε νοσοκομείο.

Χαρακτηριστικό των επιδημιών αυτών είναι ότι συχνά προκαλούν ανησυχία στην πολιτεία, καθώς τις περισσότερες φορές εμφανίζονται σε δημόσιους χώρους όπως νοσοκομεία, σχολεία, εστιατόρια, κρουαζιερόπλοια και γενικά χώρους μαζικής χρήσης και εστίασης. Πολλές φορές μάλιστα για την μετάδοσή τους ενοχοποιούνται μολυσμένα τρόφιμα που συνήθως παρασκευάζονται με τυποποιημένο (βιομηχανοποιημένο) τρόπο και δεν υπόκεινται σε μαγείρεμα.

Για την αντιμετώπισή τους ιδιαίτερη σημασία έχει η έγκαιρη εντόπιση της επιδημίας. Για το λόγο αυτό θα πρέπει τα νοσοκομεία αλλά και οι κλινικοί ιατροί να ενημερώνουν έγκαιρα το ΚΕΕΛΠΝΟ όταν αντιληφθούν την ύπαρξη κρουσμάτων που απαιτούν επιδημιολογική διερεύνηση. Τέτοιες περιπτώσεις είναι η συρροή κρουσμάτων γαστρεντερίτιδας μέσα στο νοσοκομείο, η ταυτόχρονη εκδήλωση συμπτωμάτων γαστρεντερίτιδας σε περιστατικά που σχετίζονται μεταξύ τους, τα περιστατικά που χαρακτηρίζονται ως «τροφικές δηλητηριάσεις» και οι περιπτώσεις συρροής κρουσμάτων γαστρεντερίτιδας στην ίδια περιοχή.

Στη συνέχεια οι αρχές δημόσιας υγείας πρέπει να διερευνούν τα περιστατικά, να συντονίζουν τον επιδημιολογικό και εργαστηριακό έλεγχο και να εκδίδουν έγκαιρα το πόρισμά τους προς την πολιτεία ενημερώνοντας παράλληλα τους πολίτες για τη λήψη κατάλληλων προληπτικών μέτρων. Η επιτήρηση δεν πρέπει να διακόπτεται κατά την διάρκεια της επιδημίας, ενώ θα πρέπει επίσης να ενημερώνεται η ιατρική κοινότητα αλλά και το ευρύτερο κοινό για τη λήξη της επιδημίας.

Τα μέτρα που πρέπει να λαμβάνονται μπορούμε να τα διακρίνουμε σε γενικά προληπτικά μέτρα, όπως η υγιεινή των χεριών, η χρήση γαντιών μιας χρήσης, ο έλεγχος των ατόμων που εργάζονται σε χώρους παρασκευής τροφίμων, και σε ειδικά προληπτικά μέτρα που αφορούν οδηγίες σε εργαζόμενους σε νοσοκομεία, χρήσης ειδικού προστατευτικού ρουχισμού και χρήσης χημικών ουσιών για απολύμανση χώρων και εργαλείων.

Για το σκοπό αυτό, κατά τα πρότυπα άλλων κρατικών φορέων δημόσιας υγείας, θα πρέπει να υπάρχει συγκεκριμένο σχέδιο διαχείρισης επιδημιών ιογενούς γαστρεντερίτιδας στο οποίο να αναφέρονται αναλυτικά όλα τα βήματα που πρέπει να ακολουθούνται για την αντιμετώπιση μικρών ή μεγαλύτερων επιδημιών.

Ποιες είναι οι προκλήσεις σήμερα, στην πρόληψη των ιογενών γαστρεντεριτίδων;

Όπως και σε άλλους τομείς της δημόσιας υγείας, έτσι και για την πρόληψη της επιδημικής ιογενούς γαστρεντερίτιδας μεγάλη σημασία έχει η εφαρμογή των γενικών μέτρων υγιεινής, όπως είναι το σχολαστικό πλύσιμο των χεριών και η χρήση προστατευτικών μέσων σε χώρους παρασκευής τροφίμων ή στους χώρους όπου παρασκευάζονται τυποποιημένα προμαγειρεμένα τρόφιμα. Η χρήση των παραπάνω μέτρων πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της διαδικασίας παρασκευής και διάθεσης τροφίμων και δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι με αυτόν τον τρόπο αποφεύγουμε πολλές λοιμώξεις και όχι μόνο τις ιογενείς γαστρεντερίτιδες. Καθώς δεν υπάρχει ακόμα εμβόλιο για την πρόληψη της γαστρεντερίτιδας από νοροϊούς, η χρήση των προληπτικών μέτρων κρίνεται ακόμα πιο επιτακτική.

Ποιος είναι ο ρόλος του ΚΕΕΛΠΝΟ, ειδικότερα, στη διερεύνηση, αντιμετώπιση και πρόληψη των επιδημιών ιογενούς αιτιολογίας;

Ο ρόλος του ΚΕΕΛΠΝΟ είναι σημαντικός για την αντιμετώπιση όλων των επιδημιών ασχέτως προέλευσης ή αιτιολογίας. Σας θυμίζω την κινητοποίηση που επετεύχθη και τη σημαντική συμβολή του στην αναχαίτιση και αντιμετώπιση επιδημιών και σημαντικών προβλημάτων Δημόσιας Υγείας όπως η γρίπη, η ελονοσία και η λοίμωξη από τον ιό του Δυτικού Νείλου. Αλλά ο ρόλος του ΚΕΕΛΠΝΟ δεν πρέπει και δεν περιορίζεται μόνο στις ευρείας κλίμακας επιδημίες. Πρέπει να συντονίζει τις προσπάθειες για την καταγραφή, τη διερεύνηση και την παρακολούθηση επιδημιών μικρότερης κλίμακας, όπως συχνά είναι οι επιδημίες ιογενούς γαστρεντερίτιδας, και να διαθέτει σχέδια αντιμετώπισης κάθε παθογόνου που εν δυνάμει μπορεί να προκαλέσει μικρότερες ή μεγαλύτερες συρροές λοιμώξεων.

Ας ανοίξουμε λιγάκι το θέμα. Στην εποχή της οικονομικής κρίσης που βιώνουμε έντονα, θεωρείτε εφικτή την αποτελεσματική προάσπιση της Δημόσιας Υγείας;

Θεωρώ ότι ειδικά σε δύσκολες οικονομικές περιόδους η προάσπιση της Δημόσιας Υγείας είναι επιτακτικότερη από πριν, καθώς το ατομικό εισόδημα μειώνεται και το κράτος περικόπτει τις δαπάνες για τη δημόσια υγεία. Οι περικοπές αυτές αφορούν περισσότερο τις δαπανηρές φαρμακευτικές αγωγές ή τις ακριβές νοσηλείες. Αντίθετα τα προληπτικά μέτρα προάσπισης της δημόσιας υγείας θα πρέπει να ενισχύονται. Για αυτό το λόγο οι πολίτες θα πρέπει να ενημερώνονται σε μεγαλύτερο βαθμό για τα προληπτικά μέτρα που προλαμβάνουν καταστάσεις υγείας σοβαρότερες, δυσκολότερες και οικονομικά ακριβότερες. Θα πρέπει όλοι να μάθουμε ότι η πρόληψη, εκτός των άλλων, είναι και φθηνότερη από την καταστολή. Φανταστείτε το κόστος που έχει η ζώνη ασφαλείας σε ένα όχημα και συγκρίνετέ το με το οικονομικό κόστος των συνεπειών αν δεν τη χρησιμοποιήσουμε και εμπλακούμε σε ένα σοβαρό τροχαίο ατύχημα. Ίσως η οικονομική κρίση είναι και μια ευκαιρία να στραφούμε στη χρήση των πολύ φθηνότερων μέτρων πρόληψης που τα έχουμε δυστυχώς ξεχάσει.

Πόσο σημαντικός ή καθοριστικός μπορεί να είναι ο ρόλος του ΚΕΕΛΠΝΟ και των Πανεπιστημιακών Ιατρικών Τμημάτων στην παραπάνω λειτουργία;

Το ΚΕΕΛΠΝΟ όπως γνωρίζετε έχει ως αποστολή, μεταξύ των άλλων, το συντονισμό όλων των εμπλεκόμενων φορέων προκειμένου να προλαμβάνονται, να παρακολουθούνται και να αντιμετωπίζονται οι λοιμώξεις ή άλλα νοσήματα που λαμβάνουν μεγάλη έκταση σε επίπεδο πληθυσμού. Ο ρόλος του σε περιόδους οικονομικής κρίσεις πρέπει να είναι ενισχυμένος έτσι ώστε οι μειωμένες δαπάνες για τη δημόσια υγεία να κατανέμονται αποτελεσματικότερα δίνοντας μεγαλύτερη βαρύτητα στην εφαρμογή προληπτικών μέτρων. Τα Πανεπιστημιακά Ιατρικά Τμήματα μπορούν να καλύψουν κενά που ενδεχομένως παρατηρούνται στο χώρο των Δημόσιων Νοσοκομείων. Επιπλέον μπορούν να διαθέσουν την τεχνογνωσία που έχουν αλλά και να εκπαιδεύσουν τους επαγγελματίες υγείας σε νέες μεθόδους ή τεχνικές που μπορούν να εφαρμοστούν για την πρόληψη, τη διάγνωση και τον έλεγχο εξάπλωσης λοιμώξεων ή άλλων επιδημιών που αφορούν τη δημόσια υγεία.

Εσείς προσωπικά, ποιες θεωρείτε ότι είναι οι προκλήσεις που έχουν να αντιμετωπίσουν οι επαγγελματίες υγείας και ειδικότερα οι λειτουργοί Δημόσιας Υγείας στην εποχή της κρίσης.

Η πρόκληση είναι να εκπαιδευτούμε ώστε να μπορούμε να παρέχουμε ικανοποιητικό επίπεδο ποιότητας υπηρεσιών υγείας έχοντας στη διάθεσή μας λιγότερους οικονομικούς πόρους. Σίγουρα μπορούμε να βρούμε οικονομικότερους τρόπους αντιμετώπισης των παθήσεων, χωρίς εκπτώσεις στην ποιότητα των υπηρεσιών υγείας. Σε αυτό το πλαίσιο είναι σημαντικό να ενισχυθεί αποτελεσματικά η πρόληψη και χρέος των υπηρεσιών υγείας αλλά και των επαγγελματιών υγείας είναι να ενημερώνουν τους πολίτες προς την κατεύθυνση αυτή.

Τέλος, πριν σας ευχαριστήσουμε θερμά, μοιραστείτε μαζί μας κάποιες σκέψεις για το μέλλον. Ποιες συμβουλές θα δίνατε στους νεότερους επιστήμονες που ασχολούνται με τη μικροβιολογία και τη Δημόσια Υγεία.

Η Μικροβιολογία στην Ελλάδα έχει αναπτυχθεί με ένα προσανατολισμό καθαρά εργαστηριακό. Εύχομαι αυτό σύντομα να διαφοροποιηθεί σε μια εποχή που χαρακτηρίζεται από την αυτοματοποίηση αλλά και την ανάγκη ορθολογικότερης προσέγγισης του κλινικού-διαγνωστικού προβλήματος. Θα συμβούλευα τους νέους Μικροβιολόγους πέρα από την πολύ καλή κατάρτισή τους και ενημέρωση στις σύγχρονες απαιτήσεις της Εργαστηριακής Ιατρικής να έχουν επαρκή κλινική γνώση των εργαστηριακών θεμάτων και διαρκή συνεργασία με τους κλινικούς γιατρούς και τους άλλους επιστήμονες στο χώρο της Δημόσιας Υγείας. Αυτό θα συμβάλλει στην ορθότερη επιλογή των εξετάσεων και την καλύτερη αξιολόγηση των εργαστηριακών αποτελεσμάτων προς όφελος του ασθενή. Έτσι η συμβολή του Εργαστηριακού γιατρού στην πρόληψη, διάγνωση και παρακολούθηση των παθήσεων θα είναι πιο αποτελεσματική και εποικοδομητική.

Ως λοιμωξιολόγος αλλά και ως Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας  αγωνίζεστε συνεχώς για την ορθολογική χρήση των αντιβιοτικών που αποτελεί και βασικός στόχος  των δράσεων σας. Γιατί τελικά είναι τόσο δύσκολος ο περιορισμός της συνταγογράφησης των αντιβιοτικών;

Κύρια αιτία αποτελεί η έλλειψη ειδικής παιδείας του κοινού που καταναλίσκει άσκοπα αντιβιοτικά, ειδικότερα των γονέων, αλλά και των ιατρών και των φαρμακοποιών, όπως και των φορέων της πολιτείας που αδιαφορούν. Δεν έχει γίνει αντιληπτό ότι τα αντιβιοτικά είναι πολύτιμα φάρμακα αφού όταν χορηγούνται σωστά θα «γίνεις καλά» από τα «μικρόβια», σε αντίθεση με τα άλλα φάρμακα, π.χ. αντιυπερτασικά, αντιχοληστερινικά, τα οποία δεν θεραπεύουν, για αυτό μόλις τα διακόψεις επανέρχεται η υψηλή πίεση και η υψηλή χοληστερίνη. Συγχρόνως τα αντιβιοτικά δεν παύουν να είναι φάρμακα, δηλαδή «φαρμάκι», και για αυτό έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες και τοξικότητα, ενώ συγχρόνως η άσκοπη κατανάλωσή τους στις ιώσεις έχει σαν αποτέλεσμα την ανάπτυξη αντοχής στα εκατομμύρια μικρόβια των φυσιολογικών μας χλωρίδων (στα οποία είναι δραστικά τα αντιβιοτικά που παίρνουμε) με αποτέλεσμα όταν θα χρειαστούμε τα αντιβιοτικά για βακτηριακές λοιμώξεις, αυτά να μην είναι πλέον δραστικά. Επιπλέον επικρατεί λανθασμένη φοβία και ανασφάλεια στον ιατρικό κόσμο ότι «αν δεν δώσω αντιβιοτικό θα αλλάξει ιατρό ο ασθενής μου, ενώ δίνοντας αντιβιοτικό μπορεί να προλάβω τις μικροβιακές επιπλοκές των ιώσεων», δοξασία ιατρικά λανθασμένη.

Αναφέρεστε πολύ συχνά στις λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού. Γιατί θεωρείτε ότι είναι τόσο σημαντική η σωστή συνταγογράφηση των αντιβιοτικών στις λοιμώξεις αυτές και ιδιαίτερα στα παιδιά;

Ο λόγος αφορά το γεγονός ότι οι λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού, δηλαδή η φαρυγγοαμυγδαλίτιδα, η ρινοκολπίτιδα και η ωτίτιδα, αποτελούν τις συχνότερες λοιμώξεις στην πρωτοβάθμια περίθαλψη, οι οποίες σε ποσοστό >80% είναι ιογενείς και επομένως δεν χρειάζονται αντιβιοτικά. Αναλογιστείτε ότι σε ηλικία <3 ετών σπανίως στα παιδιά ενοχοποιούνται βακτήρια ως αιτία λοιμώξεων του ανώτερου αναπνευστικού, ενώ ένα φυσιολογικό παιδί μπορεί να εμφανίσει κάθε χειμώνα 8-12 επεισόδια «κοινού κρυολογήματος», που είναι 100% ιώσεις που εκδηλώνονται με βήχα, πονόλαιμο, συνάχι και χαμηλό πυρετό. Άλλωστε το σλόγκαν «βήχας-πονόλαιμος-συνάχι, ίωση είναι μόνη θα περάσει» είναι απολύτως σωστό και σοφό. Επομένως η ευαισθητοποίηση των ιατρών για την «άχρηστη συνταγογραφία των αντιβιοτικών» στην παιδική ηλικία έχει βαρύνουσα σημασία. Πώς όμως και από ποιόν, όταν η εκπαίδευση στην αντιμικροβιακή θεραπεία πρέπει να αρχίζει οργανωμένα από τα φοιτητικά χρόνια της ιατρικής;

Τα παιδιά όμως επιμένω αποτελούν μία ιδιαίτερη πληθυσμιακή ομάδα που δεν μπορεί να αντιμετωπισθεί «ριψοκίνδυνα». Πιστεύετε ότι υπάρχουν ασφαλείς τρόποι για να διαχωριστούν οι μικροβιακές από τις ιογενείς λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού έτσι ώστε να αποφευχθεί η άσκοπη συνταγογράφηση των αντιβιοτικών;

Νομίζω ότι ακριβώς λόγω του ότι τα παιδιά μας κάνουν πιο ευαίσθητους, αυτή είναι η ηλικία που κυρίως χρειάζεται να εφαρμόζονται τα κλινικά κριτήρια του Centor, όπως και η δοκιμασία ταχείας ανίχνευσης του στρεπτοκοκκικού αντιγόνου (Strept test), το οποίο εκτελεί ο κλινικός ιατρός παρουσία του ασθενούς του, στο ιδιωτικό ιατρείο, έχοντας αξιόπιστο αποτέλεσμα σε λιγότερο από 10λεπτο (με ευαισθησία και ειδικότητα ~90%), ενώ το κόστος αγοράς δεν υπερβαίνει τα 2€! Άλλωστε σε αμφίβολες περιπτώσεις, αλλά μόνον για τα παιδιά, πρέπει να γίνεται και καλλιέργεια, η οποία εφόσον είναι θετική δικαιώνει τη χορήγηση πενικιλλίνης ή αμοξυκιλλίνης από το στόμα και όχι των ευρέως φάσματος κεφαλοσπορινών.

Πιστεύετε ότι η πανδημία της γρίπης το 2009 ευαισθητοποίησε περισσότερο τον κόσμο  σχετικά με την άσκοπη χρήση των αντιβιοτικών στις ιογενείς λοιμώξεις του ανώτερου αναπνευστικού;

Όχι δεν νομίζω ότι βοήθησε, διότι αντιθέτως αυξήθηκε η κατανάλωση των αντιβιοτικών αγοράζοντας από τα φαρμακεία «over the counter» ή παίρνοντας από αυτά που ήδη είχαν φυλαγμένα στο σπίτι τους από άλλη φορά για να προφυλαχθούν από επιπλοκές της γρίπης ή για να θεραπεύσουν την ίδια τη γρίπη! Για αυτό η σωστή ενημέρωση του καταναλωτή από τα μέσα μαζικής ενημέρωσης (τηλεόραση, ραδιόφωνο, εφημερίδες και περιοδικά) πρέπει να είναι συνεχής και επαναλαμβανόμενη και κατευθυνόμενη από ειδικούς.

Οι πολίτες λοιπόν συνεχίζουν να νιώθουν ασφαλείς λαμβάνοντας αντιβιοτικά ακόμη και για ένα κοινό κρυολόγημα. Τα  μηνύματα που αναφέρονται στα «ανθεκτικά μικρόβια» φαίνεται ότι δεν είναι απόλυτα κατανοητά και ότι δεν πείθουν. Ποιο είναι η πραγματικότητα αλλά και  το δικό σας μήνυμα σχετικά με αυτό το θέμα;

Μιλάμε ασφαλώς για τα μικρόβια της κοινότητας και όχι τα νοσοκομειακά! Όμως δυστυχώς σήμερα αντιμετωπίζουμε οξείες πυελονεφρίτιδες που εισάγονται από την κοινότητα στο νοσοκομείο και το αναμενόμενο παθογόνο κολοβακτηρίδιο έχει γίνει πολυανθεκτικό στα αντιβιοτικά. Ο μηχανισμός ανάπτυξης αντοχής δεν είναι δύσκολος και αφορά το γεγονός ότι το χορηγούμενο αντιβιοτικό (είτε πρέπει είτε δεν πρέπει να χορηγηθεί) δεν αναγνωρίζει μόνο το παθογόνο στην εστία της λοίμωξης, αλλά επιδρά και στα δισεκατομμύρια των μικροβίων των φυσιολογικών μας χλωρίδων εξαλείφοντάς τα. Το οικολογικό κενό που δημιουργείται θα το καταλάβουν μικρόβια ανθεκτικά στο αντιβιοτικό που χορηγήθηκε, έτσι ώστε η επόμενη ουρολοίμωξη (που η παθογένειά της είναι ενδογενής) να προκληθεί από ανθεκτικά μικρόβια κλπ. Αν κανείς αναλογιστεί ότι έχουμε φτάσει, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις των διεθνών οργανισμών, στο «Τέλος των Αντιβιοτικών», όπως και ότι εάν σταματήσουμε να ραπίζουμε τις φυσιολογικές μας χλωρίδες τουλάχιστο για ένα 3μηνο με αντιβιοτικά, τα μικρόβια των χλωρίδων μας χάνουν τους μηχανισμούς αντοχής τους και ξαναγίνονται ευαίσθητα στα αντιβιοτικά, τότε γίνεται εύκολα αντιληπτό πόσο μεγάλη είναι η ευθύνη όλων μας στο να διατηρήσουμε δραστικά τα αντιβιοτικά, είτε είμαστε οι καταναλωτές τους, είτε οι «over the counter» φαρμακοποιοί, είτε ακόμα και οι ιατροί που συνταγογραφούμε, έστω και από συνήθεια ή ανασφάλεια «άχρηστα αντιβιοτικά» για τον ασθενή μας.

Επιμέλεια: Φλώρα Κοντοπίδου

Κυρία Τριχοπούλου, πείτε μας ορισμένους από τους σταθμούς στην καριέρα σας. Τι σας ώθησε στην επιδημιολογία και ιδιαίτερα στην επιδημιολογία των χρόνιων νοσημάτων;

Η ανάγκη τεκμηρίωσης της σχέσης της ελληνικής παραδοσιακής διατροφής με την υγεία με ώθησε να ασχοληθώ περισσότερο με τη διατροφική επιδημιολογία. Μετά την έρευνα των 7 χωρών τη δεκαετία του 1960, το θέμα της Μεσογειακής διατροφής είχε ξεχαστεί. Ήταν τότε, το 1970 και 1980, που ξεκίνησε η καταιγιστική διαφήμιση των σπορέλαιων και μαργαρινών στην Ελλάδα με συνέπεια, όχι μόνο το ελαιόλαδο να μη θεωρείται το πλέον υγιεινό λιπίδιο, αλλά γενικότερα να εγκαταλείπουμε την παραδοσιακή μας διατροφή και τα συνυφασμένα με αυτή προϊόντα. Στο πλαίσιο αυτό η επιστημονική τεκμηρίωση της αξίας τους ήταν επιτακτική.

Ποια θεωρείτε ως σημαντικότερα προβλήματα για την ανθρώπινη υγεία σήμερα;

Το κάπνισμα, η έλλειψη σωματικής άσκησης και η κακή διατροφή.

Ποιος ο ρόλος της διατροφής στην υγεία; Υπάρχουν δεδομένα που να τεκμηριώνουν αυτόν το ρόλο;

Σημαντικός, όπως προκύπτει από επιδημιολογικές, κλινικές και εργαστηριακές έρευνες.

Μιλήστε μας για τη μελέτη «Υδρία». Ποιος ο σκοπός της και τα σημαντικότερα αποτελέσματά της;

Το πρόγραμμα ΥΔΡΙΑ είναι μια εθνική έρευνα για την υγεία και τη διατροφή του πληθυσμού στην Ελλάδα. Κατά συνέπεια, σκοπός του προγράμματος είναι η συλλογή δεδομένων σχετικά με τη διατροφή και την υγεία του ελληνικού πληθυσμού. Τα δεδομένα αυτά θα χρησιμοποιηθούν προκειμένου να εξαχθούν συμπεράσματα για τις διατροφικές συνήθειες του πληθυσμού και τους ενδεχόμενους κινδύνους από αυτές, καθώς και στην προσπάθεια εξεύρεσης αποτελεσματικότερων λύσεων για την αντιμετώπισή τους.

Στην έρευνα συμμετέχουν τουλάχιστον 4.000 ενήλικες άνδρες και γυναίκες από όλη τη χώρα. Η επιλογή των συμμετεχόντων έγινε με τη συνδρομή της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, με σκοπό να διασφαλιστεί η αντιπροσωπευτικότητα του δείγματος.

Η συμμετοχή στο πρόγραμμα είναι εθελοντική και τα προσωπικά δεδομένα άκρως εμπιστευτικά.

Η έρευνα διεξάγεται από το Ελληνικό Ίδρυμα Υγείας (ΕΙΥ) σε συνεργασία με το Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕΕΛΠΝΟ) στο πλαίσιο του Εθνικού Στρατηγικού Πλαισίου Αναφοράς, υπό την αιγίδα του Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, με τη συγχρηματοδότηση του Ελληνικού Δημοσίου και της Ευρωπαϊκής Ένωσης μέσω του Ευρωπαϊκού Κοινωνικού Ταμείου.

Ποια η θέση της κρητικής και της ελληνικής διατροφής γενικότερα στην Παγκόσμια Κληρονομιά (UNESCO);

Καταλυτική, οι αρχικές έρευνες βασίζονται σε μελέτες στον ελληνικό πληθυσμό και η κατεξοχήν πρώτη στον πληθυσμό της Κρήτης.

Ποιες αλλαγές βλέπετε στη σύγχρονη διατροφή και πώς σχετίζονται με το επίπεδο υγείας του ελληνικού πληθυσμού;

Πολλά στοιχεία της διατροφής μας είναι πολύ καλά, ιδίως στις μεγάλες ηλικίες , όπως υψηλή κατανάλωση λαχανικών, φρούτων και ελαιολάδου. Σε αυτά όμως προσθέσαμε πολύ κρέας. Η παχυσαρκία στην Ελλάδα και η αυξημένη αρτηριακή πίεση σχετίζονται με αυτές τις διατροφικές εκτροπές.

Υπάρχει κάποια πρόβλεψη για την εξέλιξη των διατροφικών συνηθειών και πώς συνδέονται αυτές οι εξελίξεις με την προληπτική ιατρική;

Είμαι αισιόδοξη, ο κόσμος έχει ενημερωθεί αρκετά και αντιδρά θετικά.

Πώς βλέπετε το μέλλον της Δημόσιας Υγείας στη Χώρα μας;

Προβληματίζομαι πολύ^. Ενώ υπάρχουν πολλά άτομα εκπαιδευμένα και αφοσιωμένα στη Δημόσια Υγεία, η μακροχρόνια στρατηγική και ο συντονισμός υπολείπονται. Το πρόβλημα δεν είναι μόνο η έλλειψη πόρων.

Τι θα συμβουλεύατε τους νέους επιστήμονες στον τομέα της Δημόσιας Υγείας και ειδικά τους νέους επιδημιολόγους;

Να γνωρίζουν ότι είναι ένας τομέας με περιορισμένες οικονομικές απολαβές, μέτρια κοινωνική αναγνώριση, αλλά παρέχει μεγάλη προσωπική ικανοποίηση λόγω της προσφοράς στο κοινωνικό σύνολο.

Επιμέλεια: Ρεγγίνα Βώρου, Φίλιππος Κουκουριτάκης

Κα Κατσουγιάννη, πείτε μας κάποια πράγματα για σας, για την καριέρα σας. Πώς αποφασίσατε να ασχοληθείτε με την υγιεινή περιβάλλοντος;

Στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και ειδικότερα στο εργαστήριο Υγιεινής της Ιατρικής Σχολής μετρώ πλέον 32 χρόνια. Αφού έκανα το διδακτορικό μου σε εφαρμογές της στατιστικής στην Ιατρική, πέρασα όλες τις βαθμίδες μέλους ΔΕΠ και από το 2005 έχω εκλεγεί Καθηγήτρια Βιοστατιστικής και Επιδημιολογίας στο ίδιο Πανεπιστήμιο. Αρχικά, στο Εργαστήριο δούλευα στην επιδημιολογία του καρκίνου, δίπλα στον κύριο Τριχόπουλο, η συμβολή του οποίου αποδείχτηκε καθοριστική για τη μετέπειτα επιστημονική μου καριέρα. Στα μέσα της δεκαετίας του ‘80, ο κύριος Χατζάκης, σημερινός διευθυντής του εργαστηρίου Υγιεινής & Επιδημιολογίας έκανε το διδακτορικό του στις επιδράσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην υγεία. Επιστρατεύτηκα και εγώ για να κάνω τη στατιστική ανάλυση των δεδομένων και να δημοσιεύσουμε μια από τις πρώτες εργασίες της σύγχρονης γενιάς επιδημιολογικών μελετών για τις επιπτώσεις της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, το 1986. Από τότε δραστηριοποιούμαι σε αυτόν τον πολύ ενδιαφέροντα τομέα, δεδομένου πως είχε ήδη φανεί ότι υπάρχει έντονο πρόβλημα στην Ελλάδα.

Ποια είναι τα σημαντικότερα προβλήματα περιβαλλοντικής ρύπανσης με επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία;

Καταρχήν, όταν μιλάμε για περιβαλλοντικά προβλήματα στην Υγεία συνήθως εννοούμε δύο πράγματα: τα προβλήματα του λεγόμενου μάκρο-περιβάλλοντος και τα προβλήματα που σχετίζονται με τον τρόπο ζωής, δηλαδή τη διατροφή, το κάπνισμα κλπ. Εγώ ασχολούμαι με τα πρώτα και τέτοια είναι προβλήματα από τη χρήση χημικών, η ρύπανση και μόλυνση των υδάτων, προβλήματα που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, η ατμοσφαιρική ρύπανση και προβλήματα που σχετίζονται με τον αστικό τρόπο ζωής. Αυτήν τη στιγμή το πιο καλά τεκμηριωμένο πρόβλημα με επιδράσεις στην υγεία είναι η ατμοσφαιρική ρύπανση, όσο κι αν αυτό στην Ελλάδα δεν είναι τόσο γνωστό.  Αυτά τα προβλήματα μελετώνται διεξοδικά παγκοσμίως. Είναι αξιοσημείωτο ότι και στην αρχαιότητα γνώριζαν το πρόβλημα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης, π.χ. ξέρουμε πως απαγορευόταν η καύση των νεκρών εντός των τειχών των Πόλεων. Φυσικά, τα προβλήματα οξύνθηκαν ιδιαίτερα μετά την εκβιομηχάνιση, με πιο γνωστό το επεισόδιο στο Λονδίνο, το 1952, στο οποίο τότε, αλλά και με νεότερες μελέτες, αποδόθηκαν 4.000 θάνατοι μέσα σε μια βδομάδα και συνολικά 12.000 θάνατοι μέσα στο πρώτο τρίμηνο. Θάνατοι που οφείλονταν στην ατμοσφαιρική ρύπανση από τις βιομηχανίες και από την καύση ορυκτών καυσίμων για θέρμανση, το διαβόητο «νέφος του Λονδίνου». Τα επεισόδια αυτά προκάλεσαν νομοθετικές και άλλες παρεμβάσεις και οδήγησαν σε μείωση των επιπέδων της ατμοσφαιρικής ρύπανσης. Όμως από τα τέλη της δεκαετίας του ’80, άρχισαν να συρρέουν επιστημονικά δεδομένα (και από το δικό μας εργαστήριο) για την ύπαρξη επιδράσεων στην υγεία και από αυτά τα «χαμηλότερα» επίπεδα ατμοσφαιρικής ρύπανσης, μεταξύ άλλων και δεδομένα για την αύξηση της θνησιμότητας.

Ποιοι είναι οι κύριοι αέριοι ρύποι που είναι επιβλαβείς στην υγεία;

Η ατμοσφαιρική ρύπανση χωρίζεται στη ρύπανση από αέριους ρύπους και ρύπανση από σωματίδια. Οι αέριοι ρύποι είναι πιο γνωστοί, πιο «κατανοητοί» θα λέγαμε και είναι το όζον, τα οξείδια του αζώτου, το διοξείδιο του θείου, το μονοξείδιο του άνθρακα. Αυτά κυρίως μετράμε. Τα σωματίδια είναι μια αρκετά πιο πολύπλοκη οντότητα γιατί η φυσική και χημική τους σύσταση ποικίλλει και γεωγραφικά και διαχρονικά. Επίσης πολύπλοκο είναι και το ζήτημα της μέτρησής τους. Τα σωματίδια έχουν τις περισσότερο τεκμηριωμένες επιδράσεις στην υγεία.

Ποια προβλήματα προκαλούν τα σωματίδια;

Με τους σύγχρονους δείκτες μέτρησης, τα σωματίδια μετρούνται ως συγκέντρωση μάζας. Δηλαδή μετρούνται τα σωματίδια που έχουν διάμετρο μικρότερη από 10μικρά (ΡΜ10) και τώρα τελευταία αυτά που έχουν διάμετρο μικρότερη από 2,5μικρά (ΡΜ2.5). Σ’ αυτά περιλαμβάνονται σωματίδια με ποικίλη χημική σύσταση. Σε άλλα επικάθονται θειώδη, σε άλλα καρκινογόνες ουσίες, άλλα έχουν ανθρακούχο πυρήνα κτλ. Από τις μετρήσεις που γίνονται και από δεδομένα πολλών σχετικών μελετών γνωρίζουμε πως με την αύξηση των συγκεντρώσεων των PM10 προκαλούνται βραχυχρόνιες και μακροχρόνιες επιδράσεις στην υγεία. Οι βραχυχρόνιες περιλαμβάνουν ημερήσια αύξηση της θνησιμότητας. Mε αύξηση στη συγκέντρωση των PM10 κατά 10μg/m3, η ολική θνησιμότητα αυξάνεται κατά 0,5%. Παρατηρείται αύξηση στην εισαγωγή επειγόντων περιστατικών στα νοσοκομεία από καρδιαγγειακά νοσήματα κατά περίπου 0,5% και από αναπνευστικά νοσήματα κατά 1%. Στις τελευταίες περιλαμβάνονται και εισαγωγές από κρίση άσθματος στην παιδική ηλικία. Ακόμη πιο σοβαρές, όμως, είναι οι μακροχρόνιες επιδράσεις αν και είναι σαφώς δυσκολότερο να μελετηθούν. Πάντως ευρήματα πολύ προσεκτικά σχεδιασμένων μελετών έχουν δείξει πως αν κάποιος μένει σε μια σχετικά ρυπασμένη περιοχή – όπως η δική μας, εδώ στην Αθήνα – το προσδόκιμο επιβίωσής του στην ηλικία των 30 μειώνεται κατά ένα ολόκληρο έτος. Αντίθετα, αν μένει σε καθαρότερες περιοχές όπως οι Σκανδιναβικές πόλεις, το προσδόκιμο επιβίωσης στην ηλικία των 30 μειώνεται ελάχιστα (λόγω της έκθεσης στην ατμοσφαιρική ρύπανση). Δυστυχώς, στην Ευρώπη, παρατηρείται αύξηση της αέριας ρύπανσης όσο πηγαίνουμε νοτιότερα και ανατολικότερα. Η ηλιοφάνεια παίζει σημαντικό ρόλο σε αυτό το γεγονός, άρα εδώ στην Ελλάδα οφείλουμε να είμαστε διπλά προσεκτικοί.

Σε τι στάδιο βρίσκεται η ελληνική πολιτεία ως προς τα μέτρα ελέγχου τέτοιων περιβαλλοντικών κινδύνων;

Κατά τη γνώμη μου, η ελληνική πολιτεία δεν έχει συνειδητοποιήσει αυτόν τον κίνδυνο και δεν το παίρνει όσο σοβαρά θα έπρεπε, με δεδομένες τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Δεν πάσχει τόσο η νομοθετική ρύθμιση, αλλά όπως συμβαίνει και στους περισσότερους τομείς πάσχει η εφαρμογή των νόμων. Οι κυριότεροι ρυπαντές που θέτουν σε κίνδυνο την υγεία των πολιτών, σήμερα στη χώρα μας, είναι τα οχήματα. Πολλά οχήματα είναι παλιά και κακά συντηρημένα. Πετρελαιοκίνητα φορτηγά, πλήθος παλιών πετρελαιοκίνητων λεωφορείων και πολλά πλημμελώς συντηρημένα πετρελαιοκίνητα ταξί και βενζινοκίνητα ΙΧ. Μάλιστα όπως γράφεται στα ΜΜΕ και κανείς δε διαψεύδει, τα παραπάνω κινούνται συχνά με νοθευμένο καύσιμο – λαθραίο πετρέλαιο. Εκπέμπουν μεγάλες ποσότητες σωματιδίων, πολύ δε μεγαλύτερες από το αν ήταν επαρκώς ελεγμένοι οι κινητήρες και το καύσιμο. Με το να επιτρέπεται πλέον και η κίνηση πετρελαιοκίνητων ΙΧ στα μεγάλα αστικά κέντρα και δεδομένων των παραπάνω φαινομένων, πιστεύω πως το πρόβλημα θα επιδεινωθεί. Τα μέτρα ελέγχου, όμως, από το ΥΠΕΚΑ και άλλες αρμόδιες Αρχές, κάπου κολλάνε στην εφαρμογή.

Υπάρχουν μέτρα πρόληψης, πέρα από τους ελέγχους; Υπάρχουν ενδείξεις – στοιχεία που να αποκαλύπτουν πως τα μέτρα αυτά συμβάλλουν στη βελτίωση του επιπέδου υγείας των ατόμων;

Σημασία έχει και αυτό που μπορούν να κάνουν τα ίδια τα άτομα για να προλάβουν την έκθεσή τους αλλά και την έκθεση του κοινωνικού συνόλου στους περιβαλλοντικούς κινδύνους. Π.χ. άτομα με χρόνια καρδιο-αναπνευστικά προβλήματα δε θα πρέπει να κυκλοφορούν πολύ και ιδιαίτερα να γυμνάζονται τις μέρες που έχει αυξημένη ρύπανση. Παράλληλα, ο καθένας από μας οφείλει να συντηρεί σωστά το ΙΧ του και να το αφήνει όλο και πιο συχνά στο σπίτι. Δε θέλω ωστόσο να υπερτονίσουμε τα ατομικά μέτρα προστασίας, γιατί στην Ελλάδα, όσον αφορά στην ατμοσφαιρική ρύπανση, το πρόβλημα μπορεί να λυθεί με την πιο γενναία συμβολή της Πολιτείας. Υπάρχουν σαφή κατοχυρωμένα όρια συγκεντρώσεων ατμοσφαιρικών ρύπων, νομοθετημένα από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με τα οποία διαρκώς αδυνατούμε να συμμορφωθούμε. Με αποτέλεσμα να μας πηγαίνουν στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο και να πληρώνουμε και πρόστιμα. Είναι απόλυτα τεκμηριωμένο πως σε διάφορες ευρωπαϊκές πόλεις που τέθηκαν και εφαρμόστηκαν αυστηρότερα μέτρα εκπομπής και μειώθηκαν οι συγκεντρώσεις των ρύπων, βελτιώθηκε θεαματικά η υγεία των πολιτών, προς έκπληξη μάλιστα και των ίδιων των ερευνητών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα έχουμε από το Δουβλίνο. Εκεί, το 1990, απαγορεύτηκε η πώληση και χρήση άνθρακα για τη θέρμανση και αυτό οδήγησε στη μείωση των ανθρακούχων σωματιδίων, του μαύρου καπνού δηλαδή, από 50 μg/m3 σε 15 μg/m3 (κατά μέσο όρο σε ετήσια βάση). Μέσα σε λίγα χρόνια η γενική θνησιμότητα από φυσικά αίτια μειώθηκε κατά 6% ! και οι ειδικές θνησιμότητες από καρδιαγγειακά και αναπνευστικές αιτίες (που είναι πιο σχετικές με την ατμοσφαιρική ρύπανση) μειώθηκαν κατά 10% και 16% αντίστοιχα! Όπως φάνηκε από τη συγκεκριμένη δημοσίευση στο Lancet το 2002, η θνησιμότητα από άλλες αιτίες δεν παρουσίασε καμία μεταβολή και αυτό δείχνει ξεκάθαρα πως μια τέτοιου τύπου καθοριστική παρέμβαση μπορεί να έχει εντυπωσιακό αντίκτυπο στη βελτίωση της υγείας του πληθυσμού.

Από τη δική σας σκοπιά, ποιες είναι οι προκλήσεις για την περιβαλλοντική υγιεινή στο άμεσο μέλλον;

Προσωπικά, επικεντρώθηκα στην ατμοσφαιρική ρύπανση γιατί με αυτό ασχολούμαι. Ωστόσο, υπάρχουν και άλλα σοβαρά θέματα που αποτελούν πρόκληση για τους επιστήμονες και τους φορείς της πολιτικής. Ο αστικός χώρος στην Ελλάδα, για παράδειγμα, έχει μεγάλα πολεοδομικά προβλήματα με αρνητικές επιδράσεις στην υγεία. Υπάρχουν, επίσης, τα προβλήματα της κλιματικής αλλαγής και της ηχορρύπανσης στις πόλεις. Υπάρχει τα τελευταία χρόνια διεθνώς η τάση όλα αυτά τα περιβαλλοντικά προβλήματα να αντιμετωπίζονται και να καταπολεμώνται ταυτόχρονα. Οι παρεμβάσεις δηλαδή θα πρέπει να σχεδιάζονται ώστε να βελτιώνουν πολλαπλά τις περιβαλλοντικές συνθήκες. Το μεγάλο πολεοδομικό πρόβλημα των περισσότερων ελληνικών πόλεων για παράδειγμα, συμβάλλει και στην αύξηση της ατμοσφαιρικής ρύπανσης και στην αύξηση της θερμοκρασίας στην πόλη και στην αύξηση του θορύβου. Επομένως, πιστεύω πως πρέπει να κάτσουν στο ίδιο τραπέζι επιστήμονες από διάφορους χώρους, πολεοδόμοι, συγκοινωνιολόγοι, επιστήμονες υγείας και περιβάλλοντος, χημικοί, μετεωρολόγοι κ.ά. και να σχεδιάσουν πολιτικές που θα επηρεάζουν τον αστικό ιδιαίτερα χώρο με τρόπο που θα προλαμβάνονται, θα μειώνονται ταυτόχρονα και συνολικά οι δυσμενείς περιβαλλοντικές επιδράσεις στην υγεία.

Πώς θα μπορούσε να μπει πιο ουσιαστικά η συσχέτιση ρύπανσης και υγείας στην ατζέντα της Δημόσιας Υγείας;

Δε μπορεί να υπάρξει αποτελεσματική πολιτική που να μειώσει τους περιβαλλοντικούς κινδύνους στην υγεία, εάν δε γίνει συνείδηση του κόσμου ότι υπάρχουν αυτοί οι κίνδυνοι. Ο πληθυσμός πρέπει να ενημερωθεί και να αρχίσει να ανησυχεί για τους συγκεκριμένους κινδύνους για την υγεία του. Συνεπώς, πρέπει να δώσουμε δημοσιότητα στα αποτελέσματα των ερευνών που δείχνουν τις επιδράσεις στην υγεία. Για αυτόν το σκοπό αρκετοί επιστήμονες μετέχουν και σε Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις που ασχολούνται με την ευαισθητοποίηση του κοινού για περιβαλλοντικά θέματα, ενώ προς αυτήν την κατεύθυνση πιστεύω ότι πρέπει να κινηθεί και το Υπουργείο Υγείας. Το ίδιο πιστεύω και για το ΚΕΕΛΠΝΟ. Πέρα, δηλαδή, από την πολύ ουσιαστική δουλειά που κάνει για τον έλεγχο και την επιτήρηση των λοιμωδών νοσημάτων, θα μπορούσε να επεκταθεί πιο ενεργά και στην επιτήρηση των περιβαλλοντικών παραγόντων που βλάπτουν την υγεία.

Τι θα συμβουλεύατε τους νέους επιστήμονες που ασχολούνται με θέματα του τομέα σας;

Νομίζω ότι το πιο σημαντικό επαγγελματικά, στη ζωή ενός ανθρώπου, είναι να αγαπά αυτό που κάνει. Θα συμβούλευα αυτούς που ασχολούνται με την επιστημονική δουλειά για τα θέματα τους περιβάλλοντος, να αγαπούν τη δουλειά τους και να την κάνουν με αφοσίωση, παρά τις όποιες δυσκολίες μπορεί να αντιμετωπίζουν. Και μια ιδιαίτερα βασική προϋπόθεση είναι, πιστεύω, να μιλούν πάντα βασιζόμενοι σε τεκμηριωμένα στοιχεία. Και να επικαλούνται αυτά τα δεδομένα, ακόμη και όταν απευθύνονται στο ευρύ κοινό. Έτσι θα συμβάλλουν ώστε να συνηθίσουμε όλοι να στηρίζουμε πάντα τις απόψεις μας με στοιχεία και όχι να μιλάμε γενικώς και αορίστως και επειδή απλώς έτσι πιστεύουμε.

Επιμέλεια: Φίλιππος Κουκουριτάκης

Γιατί γίνατε Δερματολόγος;

Πηγή έμπνευσης για εμένα υπήρξαν οι δάσκαλοί μου στην Ιατρική Σχολή, η αγάπη τους και η αφοσίωσή τους για τη Δερματολογία. Ακολουθώντας αργότερα αυτή την ειδικότητα γοητεύτηκα και εγώ με τη σειρά μου με το αντικείμενο και δεν μετάνιωσα ποτέ για την επιλογή μου.

Πώς βλέπετε το μέγεθος του προβλήματος των Σεξουαλικώς Μεταδιδομένων Λοιμώξεων στη χώρα μας;

Οι Σεξουαλικώς Μεταδιδόμενες Λοιμώξεις αποτελούν –τόσο παγκόσμια όσο και στην Ελλάδα- μία κατηγορία νοσημάτων κάθε άλλο παρά «ξεχασμένων». Το γεγονός ότι ο φόβος μόλυνσης από HIV υποχώρησε σημαντικά τα τελευταία χρόνια λόγω της εφαρμογής πολύ αποτελεσματικών θεραπευτικών σχημάτων, οδήγησε σε χαλάρωση της χρήσης προφυλακτικού κατά την επαφή. Οι αλλαγές σε κοινωνικό και οικονομικό επίπεδο, καθώς και το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης διευκόλυναν τις μετακινήσεις πληθυσμών για λόγους αναψυχής ή αναζήτησης εργασίας. Τα δεδομένα αυτά σε συνδυασμό με την ευκολία δημιουργίας νέων επαφών μέσω των ηλεκτρονικών μέσων κοινωνικής δικτύωσης, συνέβαλαν στην αυξανόμενη επίπτωση των Σεξουαλικώς Μεταδιδομένων Λοιμώξεων σε όλη την Ευρώπη και φυσικά και στην Ελλάδα.

Ποια είναι τα αναδυόμενα προβλήματα αναφορικά με τις σεξουαλικώς μεταδιδόμενες λοιμώξεις;

Η γονοκοκκική λοίμωξη είναι το 2ο συχνότερο σεξουαλικώς μεταδιδόμενο νόσημα βακτηριακής αιτιολογίας, με 700.000 νέα περιστατικά/έτος στις ΗΠΑ και αυξανόμενη επίπτωση την τελευταία δεκαετία σε Ε.Ε. και Ελλάδα. Καθώς στελέχη N. gonorrhoeae ανθεκτικά στις κινολόνες είναι πλέον ευρέως διαδεδομένα, μόνο μία τάξη αντιβιοτικών, οι κεφαλοσπορίνες 3ης γενιάς, είναι ενδεδειγμένη για τη θεραπεία της γονοκοκκικής λοίμωξης. Η ανάπτυξη αντοχής του γονόκοκκου έχει καταγραφεί και στην Ελλάδα, με υψηλά ποσοστά αντοχής στην penicillin, tetracycline, erythromycin, norfloxacin και ciprofloxacin. Από το 2007 δεν προτείνεται πλέον η χρήση κινολόνης για τη θεραπεία λοίμωξης από N. gonorrhoeae και σχετιζόμενων καταστάσεων (π.χ. φλεγμονώδης νόσος της πυέλου), ενώ τα τελευταία χρόνια ανησυχία προκαλούν περιστατικά αντίστασης ή μειωμένης ευαισθησίας και στις κεφαλοσπορίνες, κυρίως σε χώρες της Άπω Ανατολής. Για το λόγο αυτό, σε περίπτωση θεραπευτικής αποτυχίας θα πρέπει να γίνεται καλλιέργεια και αντιβιόγραμμα.

Ποιοι είναι οι κυριότεροι παράγοντες κινδύνου για να μεταδοθεί μια σεξουαλικώς μεταδιδόμενη λοίμωξη;

Παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση ΣΜΝ είναι οι πολλαπλοί ερωτικοί σύντροφοι, το χαμηλό κοινωνικό-οικονομικό επίπεδο και η ριψοκίνδυνη σεξουαλική συμπεριφορά, που είναι ιδιαίτερα συχνή σε ομάδες υψηλού κινδύνου (ομοφυλόφιλοι άντρες, χρήστες ενδοφλέβιων ουσιών, εκδιδόμενα άτομα).

Ποιες αλλαγές βλέπετε στα επιδημιολογικά δεδομένα;

Τα τελευταία χρόνια με το φαινόμενο της οικονομικής μετανάστευσης, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα, μεγάλο ποσοστό των ασθενών που προσέρχονται στο Τμήμα Αφροδισίων Νοσημάτων του Νοσοκομείου Α. Συγγρός ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Επίσης συχνή είναι η διάγνωση σύφιλης σε έγκυες γυναίκες που προέρχονται από χώρες της πρώην Ανατολικής Ευρώπης.

Ποιο είναι το μέλλον στη θεραπεία και την πρόληψη των σεξουαλικώς μεταδιδόμενων νοσημάτων;

Καθώς δεν υπάρχουν νέες ανακαλύψεις στον τομέα της θεραπευτικής, με τον σχεδιασμό π.χ. νέων αντιβιοτικών, το βάρος θα πρέπει να δοθεί στην πρόληψη. Αυτό μπορεί να επιτευχθεί με προγράμματα ενημέρωσης του πληθυσμού ξεκινώντας από τα σχολεία, καθώς και με στοχευμένες δράσεις σε πληθυσμούς υψηλού κινδύνου. Μεγάλη σημασία έχει η καταγραφή και η επιδημιολογική επιτήρηση των ΣΜΝ, καθώς επιτρέπει τον έγκαιρο εντοπισμό επιδημιών και διευκολύνει την ανακάλυψη των εστιών μόλυνσης, με αποτέλεσμα τον περιορισμό της μετάδοσης. Αυτό αποτελεί κοινό τόπο στις ανεπτυγμένες χώρες και θα ήταν ευχής έργο να ευδοκιμήσει και στην Ελλάδα. Επίσης, είναι σημαντικό να τηρείται το πρόγραμμα εμβολιασμού για τα ΣΜΝ για τα οποία υπάρχουν εμβόλια (ηπατίτιδα Β και πρόσφατα οξυτενή κονδυλώματα).

Για τη γονόρροια, σύφιλη και τις χλαμυδιακές λοιμώξεις δεν υπάρχει προς το παρόν εμβόλιο. Για το εμβόλιο HPV έναντι του ιού των ανθρώπινων θηλωμάτων HPV ποιος θεωρείται ότι είναι ο ρόλος του στην πρόληψη των οξυτενών κονδυλωμάτων;

Τα οξυτενή κονδυλώματα αποτελούν το συχνότερο ΣΜΝ και εμφανίζονται κυρίως σε εφήβους και νέους ενήλικες έως 25 ετών. Τα τελευταία χρόνια είναι διαθέσιμο παγκοσμίως και στη Ελλάδα το εμβόλιο για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας και των κονδυλωμάτων. Το εμβόλιο διατίθεται δωρεάν από τα ασφαλιστικά Ταμεία σε κορίτσια και νέες γυναίκες ηλικίας 9-26 ετών και εμφανίζει μεγάλη αποτελεσματικότητα με καλό προφίλ ασφάλειας. Σε χώρες στις οποίες το πρόγραμμα εμβολιασμού ακολουθείται σωστά και το ποσοστό κάλυψης του πληθυσμού είναι υψηλό, όπως π.χ. η Αυστραλία, έχουν ήδη καταγραφεί τα πρώτα θετικά αποτελέσματα με κατακόρυφη μείωση της εμφάνισης κονδυλωμάτων σε άντρες και γυναίκες ηλικίας έως 21 ετών, μόλις 4 χρόνια μετά την έναρξη του προγράμματος εμβολιασμού. Είναι επομένως σημαντικό να ενθαρρύνεται ο εμβολιασμός των κοριτσιών και των νέων γυναικών.

Τι θα συμβουλεύατε τους νέους Δερματολόγους;

Τα τελευταία χρόνια διαπιστώθηκε μία στροφή των Δερματολόγων σε τεχνικές αισθητικής Δερματολογίας, στα πλαίσια των νέων δεδομένων lifestyle. Άποψή μου αποτελούσε πάντα ότι το κυρίως έργο ενός Δερματολόγου είναι η κλασική Δερματολογία και Αφροδισιολογία. Η οικονομική κρίση που βιώνουμε ανέδειξε πόσο σημαντικό είναι για όλους τους Δερματολόγους –και ιδιαιτέρως τους νέους- να κτίζουν την καριέρα τους πατώντας στη στερεή βάση της κλασικής Δερματολογίας-Αφροδισιολογίας.

Πώς αποφασίσατε κ. καθηγητά να γίνετε γιατρός;

Εγώ δεν ήθελα να γίνω γιατρός. Τελείωσα το Γυμνάσιο σε ηλικία 16 ετών και ήθελα να γίνω μαθηματικός. Οι γονείς μου όμως με έπεισαν να δώσω πρώτα στην Ιατρική, που ήταν τότε ευκολότερη από τη Μαθηματική σχολή. Στην Ιατρική μπήκα 13ος και σιγά-σιγά άρχισε να μου αρέσει. Έτσι συνέχισα.

Τι ήταν αυτό που σας γοήτευσε στο ιατρικό πεδίο και ειδικότερα στη λοιμωξιολογία και τα τροπικά νοσήματα;

Με γοήτευσε η δυνατότητα να σώζω ζωές. Ειδικότερα η λοιμωξιολογία προσέφερε μεγάλες δυνατότητες πλήρους ίασης του αρρώστου, ενώ οι άλλες ειδικότητες συνήθως προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση και επιμήκυνση της ζωής με διαιώνιση των προβλημάτων.

Είστε εδώ και πολλά χρόνια ένας από τους λίγους γιατρούς που λειτουργείτε ιατρείο ταξιδιωτικής ιατρικής με στόχο τη συμβουλευτική πριν το ταξίδι και τη διερεύνηση τυχόν νοσηρότητας μετά την επιστροφή του ταξιδιώτη. Μπορείτε να μας πείτε λίγα λόγια για την αποτελεσματική λειτουργία ενός ιατρείου Ταξιδιωτικής Ιατρικής σήμερα;

Κατ’αρχήν πρέπει να σας ενημερώσω ότι δεν λειτουργώ πια ιατρείο Ταξιδιωτικής Ιατρικής, καθ’όσον σταμάτησα την άσκηση του επαγγέλματος και συνταξιοδοτήθηκα από το ΤΣΑΥ. Ένα ιατρείο Ταξιδιωτικής Ιατρικής μπορεί να προσφέρει πολλά στον υποψήφιο ταξιδιώτη, ενημερώνοντάς τον για τους κινδύνους και την πρόληψη και την αποφυγή τους. Δυστυχώς λίγοι Έλληνες ταξιδιώτες συμβουλεύονται τους ειδικούς. Σημειωτέον ότι πολλοί από τους επισκέπτες μου δεν ήταν Έλληνες, αλλά διερχόμενοι πολίτες άλλων χωρών. Δυστυχώς πολλοί Έλληνες αρκούνται στις πολύ γενικές οδηγίες που παίρνουν από διάφορες πηγές και που δεν καλύπτουν τυχόν ιδιαιτερότητες του υποψηφίου ταξιδιώτη.

Ποιες θεωρείτε τις κυριότερες προκλήσεις για τη Δημόσια Υγεία σήμερα, σε μια δύσκολη για τη χώρα περίοδο;

Οι προκλήσεις είναι πολλές σε όλες τις εποχές. Ειδικότερα προβλήματα παρουσιάζονται με τους λαθρομετανάστες, αλλά και τις καθυστερήσεις διορισμών ιατρών και άλλου υγειονομικού προσωπικού, που οδηγούν συχνά σε πλήρη εξάντληση των εργαζομένων.

Έχετε ταξιδεύσει πάρα πολύ και σε απόμακρους προορισμούς Θέλετε να μας μιλήσετε λίγο για την εμπειρία σας σαν γιατρός και σαν επισκέπτης; Τι θα συμβουλεύατε το σημερινό ταξιδιώτη;

Το ταξίδι το ίδιο είναι σαγηνευτική εμπειρία. Σε κάθε ταξίδι κάτι καινούριο θα ζήσει ο ταξιδιώτης. Έχω επισκεφθεί 147 χώρες (μου μένουν άλλες 28) και σε κάθε χώρα αντιμετώπιζα διάφορες προκλήσεις: κινδύνους, σαγηνευτικά τοπία, ταλαιπωρία παντός είδους, αλλά στο τέλος η ανάμνηση, η αναπόληση, η διήγηση ενός ταξιδιού σε αποζημιώνει.

Η Ταξιδιωτική Ιατρική και τα εισαγόμενα τροπικά νοσήματα σήμερα περισσότερο από ποτέ αποτελούν μια από τις προτεραιότητες για δράση για όσους υπηρετούν τη Δημόσια Υγεία. Θέλετε να μας πείτε τις προτάσεις σας ως γιατρός που έχει ασχοληθεί με την Ταξιδιωτική Ιατρική;

Σ’αυτήν την παράγραφο υπάρχουν δύο διαφορετικά θέματα.

Τα εισαγόμενα τροπικά νοσήματα αφορούν ιδίως μετανάστες και η αντιμετώπισή τους αφορά την πολιτεία.

Όσο για το ρόλο του ιατρού Ταξιδιωτικής Ιατρικής, το καθήκον του είναι να ενημερώνει τις κρατικές αρχές όταν ανακαλύπτει ή υποπτεύεται νοσήματα που μπορούν να μεταδοθούν σε κατοίκους της χώρας μας.

Ποια πιστεύετε ότι είναι η μεγαλύτερη συμβολή σας στην Ιατρική;

Η διάγνωση του πρώτου περιστατικού AIDS στην Ελλάδα και η εν συνεχεία απασχόλησή μου με τη μάστιγα, μέχρις ότου ανακαλύφθηκαν φάρμακα με τα οποία η νόσος έχει τιθασευθεί.

Ποια θα ήταν η συμβουλή σας στους νέους γιατρούς που επιθυμούν να ασχοληθούν με την Ταξιδιωτική Ιατρική;

Πρώτα απ’όλα να ταξιδεύσουν οι ίδιοι στις χώρες εκείνες που οι κίνδυνοι είναι μεγαλύτεροι, να διεισδύσουν στις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές, με άλλα λόγια να κινδυνεύσουν οι ίδιοι.

Ιωάννης Κοσμίδης, Αμ. Επ. Καθηγητής Παθολογίας

Η Μερόπη Βιολάκη Παρασκευά γεννήθηκε στην Κωνσταντινούπολη και ήρθε στην Αθήνα μετά τη Μικρασιατική καταστροφή με τον πατέρα της, τις αδελφές της και τη γιαγιά της. Το 1940 αποφοίτησε από την Ιατρική Σχολή Αθηνών, ενώ από το τρίτο κιόλας έτος εργάστηκε ως άμισθη υποβοηθός στο Παθολογικό τμήμα του Ιπποκράτειου νοσοκομείου,  λεγόμενου τότε Προσφυγικού. Το 1943 έλαβε το δίπλωμα από την Υγειονομική Σχολή Αθηνών και συνέχισε τη μετεκπαίδευσή της σε θέματα δημόσιας υγείας σε χώρες του εξωτερικού. Μετά την ολοκλήρωση των σπουδών της, σταδιοδρόμησε στην Κρατική Υπηρεσία Υγείας, όπου μετά από πολύμηνη καθυστέρηση έλαβε το 1971 και τον ανώτατο βαθμό του Γενικού Διευθυντή Υγιεινής. Το 1948 έλαβε υποτροφία από τον Δανικό Ερυθρό Σταυρό, κάνοντας ειδική εκπαίδευση για τον αντιφυματικό αγώνα στη Δανία, Σουηδία και Νορβηγία. Το 1949 έλαβε υποτροφία από το Ίδρυμα Ροκφέλερ, φοιτώντας στη Σχολή Δημόσιας Υγείας του Πανεπιστημίου Χάρβαντ, όντας η πρώτη Ελληνίδα γιατρός στην οποία απονεμήθηκε ο μεταπτυχιακός τίτλος Δημόσιας Υγείας. Επίσης, το 1952 με υποτροφία από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ) μετεκπαιδεύτηκε στο εργαστήριο Κεντρικής Δημόσιας Υγείας Colindale (Αγγλία), του οποίου την υψηλή εποπτεία είχε ο Αλεξάντερ Φλέμινγκ. Η κα Βιολάκη έχει τιμηθεί πολλές φορές τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό για την προσφορά της στη Δημόσια υγεία. Έχει διατελέσει ιδρυτικό στέλεχος, πρόεδρος ή και μέλος Δ.Σ. σε διάφορα ιδρύματα και επιστημονικές εταιρείες, όπως το Εθνικό Κέντρο Επιδημιολογικής Παρακολούθησης και Παρέμβασης, την Ελληνική Εταιρεία Μελέτης και Αντιμετώπισης του AIDS, την Γεροντολογική εταιρεία κλπ. Το 1981 η κα Βιολάκη υπήρξε η πρώτη γυναίκα Ευρωπαία, η οποία εξελέγη πρόεδρος της Γενικής Συνέλευσης του ΠΟΥ από τον οποίο και τιμήθηκε δύο φορές από τον ΠΟΥ. Το 1988 με το βραβείο Leon Bernard αλλά και το 1994 με το χρυσό μετάλλιο Health for All. Από το 1977, οπότε και συνταξιοδοτήθηκε, διατελεί άμισθος σύμβουλος στο ΥΥΚΑ για θέματα Δημόσιας Υγείας.

Θα θέλατε να αναφερθείτε σε ένα γεγονός από τον ανθελονοσιακό αγώνα που σας έχει αφήσει θετική ανάμνηση;

Η ανάμνηση είναι ο τρόπος της αντιμετώπισης της εποχής εκείνης. Η εκρίζωση της ελονοσίας καταπολεμήθηκε με απλά μέσα και όχι με πολλές επιτροπές, διότι οι εμπλεκόμενοι, το τρίπτυχο γιατρός-επισκέπτρια-επόπτης υγείας, πίστευαν τότε στο έργο το οποίο εκτελούσαν. Το ίδιο και ο ψεκαστής, ο οποίος ήταν περήφανος για το έργο που εκτελούσε επειδή βοηθούσε και εκείνος σε αυτό τον αγώνα. Το ανθελονοσιακό πρόγραμμα της Ελλάδας τότε ήταν πλήρες. Ο ΠΟΥ το είχε υιοθετήσει και έστελνε Έλληνες στο εξωτερικό για να δώσουν τα φώτα τους. Η Ελλάδα υπήρξε πρωτοπόρος και είχε πάρει τα εύσημα από τον ΠΟΥ.

Θα θέλατε να αναφερθείτε σε ένα γεγονός από τον ανθελονοσιακό αγώνα που σας έχει αφήσει αρνητική ανάμνηση;

Η αποδοχή που γνώρισε το πρόγραμμα από τον ΠΟΥ και το γεγονός ότι μας ζητήθηκε να στείλουμε Έλληνες στο εξωτερικό, αφού ήμασταν πρωτοπόροι, για να μεταλαμπαδεύσουν την εμπειρία τους και τις γνώσεις τους ήταν τόσο θετικά που δεν έχω κάποια αρνητική ανάμνηση να σας περιγράψω.

Τι έχετε να πείτε για την επανεμφάνιση της νόσου σήμερα;

Η ελονοσία δεν είναι κάτι καινούριο, η ελονοσία χρόνια μάστιζε την Ελλάδα και το μόνο μέσο που υπήρχε τότε ήταν η κινίνη. Τότε, κυρίως στη Βόρειο Ελλάδα, οι γιατροί όποιας ειδικότητας και να ήταν ήσαν ενημερωμένοι. Τότε ο γιατρός, ιδίως στα χωριά επειδή δεν αμείβετο με χρήματα, έπαιρνε διάφορα προϊόντα, αυγά, κρέατα, ό,τι είχε ο καθένας του έδινε και αυτό μου είχε κάνει εντύπωση. Υπήρχε το πρόγραμμα το οποίο ήταν ολοκληρωμένο από το τμήμα της Υγειονομικής Σχολής, τον καθηγητή κο Μπελιό. Ένα πρόγραμμα ανθελονοσιακού αγώνα. Μεγάλο ρόλο έπαιξε τότε η Υπηρεσία Καταπολεμήσεων των Κουνουποειδών που με τον ψεκαστήρα στον ώμο πήγαιναν στα σπίτια, έκαναν την έρευνα και ψέκαζαν. Η πόρτα πόρτα διαχείριση του θέματος. Δηλαδή, με απλά μέσα αντιμετωπίστηκε η Ελονοσία τότε. Τώρα χαιρόμαστε που υπάρχουν όλα τα σύγχρονα μέσα ωστόσο μην περιμένουμε ότι μόνο με τους αεροψεκασμούς θα τελειώσει το θέμα. Σημαντικό ρόλο εξακολουθεί να κατέχει η πόρτα πόρτα αντιμετώπιση καθώς μπορεί κανείς να έχει επίγνωση του τί πραγματικά συμβαίνει, πού είναι το σπίτι, τί έχει απέξω, εάν είναι οίκος αγροτικός, έχει εστίες, μέσα ή έξω από το σπίτι.

Ποιος ο ρόλος της υγειονομικής σχολής στην αντιμετώπιση;

Η Υγειονομική σχολή έχει την αποστολή της εκπαίδευσης. Εκεί εκπαιδεύτηκαν ορισμένες κατηγορίες όπως οι επόπτες δημόσιας υγείας. Παλαιότερα τους έλεγαν κουνουπουτζίδες, οι οποίοι γυρνούσαν πόρτα-πόρτα με τον ψεκαστήρα στην πλάτη. Δεν πρέπει να ξεχνάμε και αυτό το ρόλο.

Στα πρακτικά του Συλλόγου προς Περιστολής των Ελωδών Νόσων υπάρχει αναφορά σε επιστολή τους προς το υπουργείο με την οποία ζητάνε 12 μοτοποδήλατα για την ενίσχυση του αγώνα κατά της ελονοσίας, πιστεύεται πως σήμερα δίνουμε την μάχη για την αποφυγή της επανεγκατάστασης της νόσου υπό καλύτερες συνθήκες;

Εμείς ευτυχώς είμαστε χώρα η οποία έχει διαγραφεί από το χάρτη του ΠΟΥ και ήμασταν χώρα ελεύθερης ελονοσίας. Η χώρα μας ανακηρύχτηκε ελεύθερη ελονοσίας το 1974. Εάν όλοι μαζί πιστέψουμε ότι δεν αρκούν μόνο τα τεχνικά μέσα αλλά το ανθρώπινο δυναμικό να δραστηριοποιηθεί για το ρόλο του, τότε η νόσος θα έχει ασφαλώς εξαλειφτεί. Πρέπει να δώσουμε έμφαση στην πρόληψη. Δεν είναι δευτερεύον έργο. Αν εφήρμοζαν οι Δήμοι, Νομάρχες, Περιφερειάρχες τις οδηγίες που πολύ εγκαίρως στέλνει το Υπουργείο Υγείας με εγκύκλιό του δεν θα είχαμε πρόβλημα.

Στις δύσκολες στιγμές που περνάει η χώρα μας, θυμόμαστε την φράση του κ. Καρδαμάτη (ένας εκ των ιδρυτών του Συλλόγου προς Περιστολής των Ελωδών Νόσων). Ότι ο κατά της ελονοσίας αγών ουδενός άλλου εθνικού υπολείπεται. Τι έχετε να σχολιάσετε για την αντιμετώπιση της νόσου στη δύσκολη εποχή που διανύουμε;

Κυρίως να γίνει η πίστης ότι δεν πρόκειται μόνο για την ελονοσία, υπάρχουν και άλλα μαζί με την ελονοσία που πρέπει να σκεφτούμε και να δράσουμε για αυτά. Εκπαίδευση – ενημέρωση – πρόληψη είναι το σημαντικό τρίπτυχο που δεν πρέπει να ξεχνάμε.

Από τη δική σας πορεία ποιές στιγμές ξεχώρισαν;

Κατά την εν ενεργεία αλλά και εν συντάξει περίοδο, πολλά γεγονότα μπορούν να χαρακτηριστούν ότι συγκλόνισαν την πορεία μου. Ωστόσο, νομίζω ότι πέραν της ελονοσίας πρέπει να πάρουμε και τα άλλα προγράμματα της δημόσιας υγείας, π.χ. το πρόγραμμα των εμβολιασμών το οποίο κατά ένα τρόπο υπολείπεται. Το ότι εξαλείφθηκε η πολυομυελίτις είναι κατά ένα τρόπο μεγάλο γεγονός αλλά πρέπει να φοβόμαστε μην επανεμφανισθεί. Ακόμη, το ότι η φυματίωση παίρνει άλλη μορφή με το θέμα των μεταναστών. Παλαιότερα ήταν το υπ’αριθμόν ένα και η φυματίωση και η αγωγή υγείας του κόσμου είχαν σημασία. Διότι τότε, την εποχή που ξεκίνησα και εγώ τη δημόσια υγεία φοβόντουσαν να βγουν και να περάσουν ακόμα και απέξω από το σπίτι όπου υπήρχε φυματικός. Μάλιστα ενθυμούμαι ότι παλαιότερα υπήρχαν ταμπέλες που έγραφαν «Απαγορεύεται το πτύειν» διότι μεταδίδετο η φυματίωση. Τώρα ευτυχώς δεν υπάρχει η ταμπέλα αυτή αλλά έπαψε κανείς να φτύνει στο δρόμο. Η αγωγή υγείας παίζει σοβαρό ρόλο. Να μην περιοριζόμεθα σε θεωρητική κατ’ένα τρόπο εγκύκλιο αλλά να φτάνουμε και στην εφαρμογή. Για παράδειγμα, να μην παραμελούμε το εθνικό πρόγραμμα εμβολιασμών. Βέβαια αυτό δεν αποκλείει την επανεμφάνιση νοσημάτων, Διφθερίτιδα, ακόμα και την ιλαρά. Πρέπει πάντοτε ένα πρόγραμμα το οποίον έχει η Γενική Διεύθυνση Δημόσιας Υγείας, ο οποίος είναι και ο επίσημος φορέας του ΥΥΚΑ, να εφαρμόζεται και να εφαρμόζονται τα προγράμματα τα οποία με εγκυκλίους ενημερώνει το Υπουργείο. Οι εγκύκλιοι πρέπει να τηρούνται διότι δεν είναι περιττή γραφειοκρατία και απλά χαρτιά. Έχουν δύο άξονες: το ιατρικό και το διοικητικό. Είναι για να σταλούν και να εφαρμοστούν. Επίσης, αυτό που χρειάζεται να καταλάβουμε είναι ότι δεν είναι μόνο η ελονοσία που πρέπει να μας απασχολεί αλλά και όλα τα νοσήματα τα οποία μεταδίδονται διά των εντόμων. Δεν ξέρω γιατί δώσαμε τόσο μεγάλη έμφαση στο θέμα αυτό, με τόσο λίγα κρούσματα. Εφόσον υπάρχει ένα πρόγραμμα, να μην περιορίζεται μόνο στην Ελονοσία αλλά και σε άλλα νοσήματα τα οποία μεταδίδονται με έντομα, όπως είναι ο Δάγγειος πυρετός, ο ιός του Δυτικού Νείλου και άλλα. Πρέπει να είναι ένα πρόγραμμα ολοκληρωμένο για τα νοσήματα τα οποία μεταδίδονται δια των εντόμων.

Τι θα συμβουλεύατε τους λειτουργούς δημόσιας υγείας σήμερα;

Σωστή εκπαίδευση, η οποία πρέπει να γίνει σε όλους τους τομείς και πολύ έγκαιρα. Όχι να περιμένουμε τελευταία στιγμή. Σε όλα τα επίπεδα των ασχολουμένων στη Δημόσια υγεία ότι υπάρχει και αυτό το θέμα. Ασχολούμενοι περισσότερο με το θέμα της Ελονοσίας, να δώσουμε μία προτεραιότητα στα θέματα της Δημόσιας Υγείας. Αυτό το οποίον επαναλαμβάνω κάθε φορά και το ξέρουν και οι νεώτεροι… Κάθε ευρώ που δαπανάται για την καταπολέμηση και τη δημόσια υγεία, πολλαπλώς αποδίδεται. Μειώνεται ο χρόνος νοσηλείας. Η βλάβη που προκαλεί η ελονοσία, εάν δεν αντιμετωπιστεί εγκαίρως, έχει πολλές επιπτώσεις. Κυρίως όμως να αγαπούν αυτό που κάνουν. Να δώσουν έμφαση στον ανθρώπινο παράγοντα, κάτι που λείπει στις ημέρες μας. Παλαιότερα κάθε ένας τομέας είχε τον γιατρό τον υγιεινολόγο, την επισκέπτρια αδερφή. Στην Αττική που υπηρέτησα, υπήρχαν τότε τα κέντρα υγείας, τα λεγόμενα Πολυϊατρεία, τα οποία διέθεταν ένα γιατρό, μια επισκέπτρια αδερφή και έναν επόπτη. Σήμερα δεν γίνεται αυτό. Μην απογοητευόμαστε αλλά όσο πάμε με τα σύγχρονα μέσα της τεχνολογίας πάμε προς τα πίσω. Ωφέλησαν μεν τα σύγχρονα μέσα της τεχνολογίας, αλλά η ενημέρωση που γίνεται είναι πολύ θεωρητική, χωρίς να πιάσει τους πάντες. Και εκεί καταργήσαμε τους διάφορους ρόλους. Π.χ. το ότι καταργήσαμε το ρόλο της επισκέπτριας αδερφής. Ο κόσμος πρέπει να καταλαβαίνει τι του λένε οι ειδικοί. Να μιλάνε οι επιστήμονες απλά, έτσι ώστε να πείσουν τον κόσμο. Είναι πάρα πολύ σημαντικό να αλλάξουν το ύφος τους, έτσι ώστε ο κόσμος να καταλαβαίνει αυτά που λένε. Η αγωγή υγείας πρέπει να γίνεται με απλά λόγια για όλες τις βαθμίδες του πληθυσμού.

Σας ευχαριστώ για το χρόνο που διαθέσατε.